حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٩٦ - شيوه هاى ارزيابى اسناد

گام نخست‌

نخست بايد ضوابط و قواعد اين سه محور تحقيق شود و سپس بر يكايك احاديث، تطبيق گردد. در كتب «علم حديث»، محور نخست، به تفصيل، مورد پژوهش و تحقيق قرار گرفته و «قواعد رجالى» و «علم رجال»، عهده دار آن است. ليكن دو محور ديگر به گونه‌اى منسجم و ضابطه‌مند، مورد توجه نبوده‌اند. در محور اول نيز با اين كه مباحث زيادى از قبيل: تنويع حديث، معيار وثاقت، توثيقات اجمالى، الفاظ جرح و تعديل، تمييز مشتركات، اصحاب اجماع، قراين اعتبار سند و... در كتب «علم حديث» متداول است، اما بحثِ عام‌تر و كلى‌تر يعنى بررسى راه‌هاى ارزشيابى اتصال سند، كمتر مورد درنگ بوده است.

به عبارت ديگر، محورهاى ياد شده بالا، مباحث درجه دوم‌اند؛ زيرا در رتبه نخست، بايد معلوم گردد كه شارع، چه راهى را براى ارزشيابى اسناد منسوب به خود ارائه داده است و عُقلا از چه راه‌هايى تبعيت مى‌كنند و آيا شيوه شرع و عُقلا يكى است يا با يكديگر تفاوت دارد؛ آنگاه به محورهاى پيش گفته پرداخته شود.

در اين مقاله، همت بر آن است كه از اين مسئله عام و كلى در باب شيوه‌هاى مستندسازى و ارزشيابى حديث، سخن رود. بر اين اساس، در اين گفتار، از كليات بحث مى‌شود و اصل راه‌ها و شيوه‌ها مورد نقد و نظر قرار مى‌گيرد.

دو ديدگاه‌

در مورد ارزش سندى احاديث و بررسى اتصال آن به معصوم، دو ديدگاه كلى وجود دارد. گروهى معتقدند كه به اين گونه بررسى‌ها نيازى نيست و حاجتى به «علم رجال» نمى‌باشد؛ زيرا روايات كتب اربعه و برخى ديگر از منابع حديثى، بدون ترديد معتبر است، و جايى براى كند و كاو نيست. اين رأى به محدّثان و اخبارى‌ها منسوب است.