حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣١١ - حاصل سخن

حميده، همسر امام صادق عليه السلام كه درباره‌اش فرمود: «حميدة مصفّاة من الأدناس»[١]

و امام باقر عليه السلام درباره‌اش گفت: «حميدة فى الدنيا محمودة فى الآخرة»[٢]

چطور؟ و زنان بافضيلت و كمال يافته بسيار ديگر؟!

حاصل سخن‌

حاصل سخن ما، پس از ذكر مقدّمات پنجگانه، اين است كه صرف نظر از بحث اعتبار سند اين احاديث، تسرّع در پذيرش دلالت آنها وجهى ندارد؛ زيرا با توجّه به اين كه دلالت حديث در امور تكوينى، زمانى پذيرفته است كه قطعى باشد، و از سوى ديگر، عقل در احاديث به معناى گونه گون آمده و عالمان دينى در معناى «نقصان عقلْ» احتمالات متعدّدى را مطرح كرده‌اند، و در احاديث ديگرى عقل زنان پذيرفته شده، چگونه مى‌توان مطلبى واضح و روشن، از اين احاديث، استفاده كرد؟

به تعبير ديگر، تعدّد معانى عقل در روايات، و تفسيرهاى مختلف از نقصان عقل، نه تنها ظهورى براى اين احاديثْ باقى نمى‌گذارد، بلكه آنها را مجمل نيز مى‌كند.

و نيز وجود زنان عاقل و انديشمند و پذيرش چنين امكانى در احاديث، نوعى معارضه را با اين روايات نشان مى‌دهد و برمبناى نويسنده مقاله «دفاع از حديث»، سندِ مستفيضْ معتبر است، مگر در موارد تعارض.

افزون بر اينها، از آن جا كه در مقاله مورد بحثْ به گفته‌هاى علّامه طباطبايى رحمه الله بسيار استنادشده، مناسب است در اين جا سخن علّامه را در پاسخ يكى از دانشمندان، بنگريم:

آيا قبول داريد كه حضرت زينب، مقام ولىّ عهدى داشت؟ و اگر داشت (به علاوه بقيّه كارهايى كه به عهده‌اش بود)، نشان اين نيست كه در اسلام، زن، اگر لياقتش را داشته باشد، مى‌تواند پابه پاى مرد به پيش رود؟

[١]. زن و پيام آورى، فهيم كرمانى، ص ٢١٤.

[٢]. همان.