حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٩٠ - ٨ بررسى واژه ها در فرهنگ زمان صدور

كامل نيست، و مانند موجودى است كه روح ندارد.

ج. دسته‌اى ديگر از احاديث، ملاك انسانيت را عقل مى‌شناسد. امام على عليه السلام فرمود:

الإِنْسانُ بِعَقْلِهِ؛[١]

انسانيت انسان، به عقل اوست.

د. دسته‌اى ديگر از احاديث، بر عقل اكتسابى دلالت دارند. رشد و نقص اين عقل، به خصلت‌ها و رفتار آدمى بسته است. رسول‌خدا صلى الله عليه و آله فرمود: أَطْعِموا نِساءَكُمُ الْحَوامِلَ اللّبانَ فَانَّهُ يَزيدُ فى عَقْلِ الصَّبِىِّ؛[٢]

به زنان باردار، شير بخورانيد؛ زيرا عقل بچه را افزايش مى‌دهد.

اميرمؤمنان عليه السلام نيز مى‌فرمايد: وَالعِلمُ يَزيدُ العاقِلَ عَقلًا؛[٣]

دانش، عقل عاقل را افزون مى‌كند.

همچنين امام صادق عليه السلام فرمود: الِتّجارَةُ تَزيدُ فِى العَقلِ؛[٤]

تجارت، عقل را افزايش مى‌دهد.

بنابراين، عقل در احاديث، گاه به معناى «تعقل»، گاه «درك خوبى و بدى»، و گاه به معناى «انتخاب خوبى و بدى» به كار رفته است. از سوى ديگر، در برخى احاديث، مرادْ عقلِ طبيعىِ ذاتى است، و در برخى ديگر، عقل اكتسابى تجربى. از اين‌رو، بدون روشن‌ساختنِ معناى عقل، نمى‌توان درباره احاديثِ نقصان عقول زنان قضاوت كرد.

[١]. الحياة، ج ١، ص ٤٥، ح ٦؛ غررالحكم، ص ١٤.

[٢]. بحار الأنوار، ج ٦٣، ص ٤٤٤، ح ٨؛ مكارم الأخلاق، ص ٢٢٢.

[٣]. بحار الأنوار، ج ٧٥، ص ٦، ح ٥٧.

[٤]. همان، ص ٥، ح ١.