حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١١٥ - شيوه هاى ارزيابى اسناد

حماد در سال ٢٠٩ ه، از دنيا رفته و در آن هنگام به شهادت مشايخ رجال، هفتاد و چند سال داشته است كه در نتيجه ولادت او در سال‌هاى حدود ١٣٥ هجرى رخ داده است. وفات امام صادق عليه السلام سال ١٤٨ هجرى بوده كه در آن زمان، سن حمّاد، نزديك به سيزده سال مى‌شود. با اين وصف در اين صحيحه خطاب به حماد آمده:

«ما أقبح بالرجل يأتى عليه ستون سنة أو سبعون سنة فما يقيم صلاة واحدة بحدودها تامة».[١]

از طرف ديگر، واضعان حديث، هميشه اخبار دروغ را به نام راويان خوش‌نام منتشر مى‌كردند. بر اين اساس، اين مسلك (مسلك متأخران)، نه جامع احاديث صحيح خواهد بود و نه مانع احاديث غير صحيح.

٤. مشكل تمييز مشتركات‌

از ديگر مشكلات اين نظريه، معضل مشتركات است. نام‌هاى بسيارى در اسناد حديث، موجود است كه ميان افراد مختلف، مشترك است. تشخيص آن كه راوى در اين جا كداميك است، امرى دشوار است و راه حل‌هاى موجود (چون: انصراف، طبقات رجالى، راوى و مروى عنه)، چندان اطمينان آور نيست.

البته تلاش‌هايى از زمان مؤلف «جامع الرواة» به اين سو صورت يافته و در زمان مرحوم آية اللَّه بروجردى گسترده شده و به دست رجالى بزرگ معاصر، آية اللَّه خويى، به مرحله قابل توجهى رسيده است، اما هنوز از حدّ كتب اربعه تجاوز نكرده و كارى در باره روايات «وسائل الشيعة» انجام نگرفته است.

٥- عدم توجه به نقد محتوايى‌

همانگونه كه در نقد رأى مشهور گذشت، عدم توجه به نقد محتوايى، غفلت از يك شيوه عقلايى و شرعى است كه مع‌الْأسف در اين رأى نيز مشهود است.

[١]. معرفة الحديث، محمد باقر البهبودى، مركز انتشارات علمى- فرهنگى، ص ٣- ٤.