احتجاجات (ترجمه جلد 4 بحار الأنوار) - علامه مجلسی - الصفحة ٣٢٢ - مناظره عمران صابى
أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها[١]. آيا خداوند در آن حال اراده را بوجود مىآورد؟
جواب داد آرى. فرمود: در صورتى كه اراده بوجود آورد اعتقاد تو كه اراده خود خدا است يا جزئى از اوست باطل مىشود، زيرا خداوند خود را بوجود نمىآورد و نه تغييرى در او پيدا مىشود منزه است از چنين نسبتها.
سليمان گفت نه معنى آن نيست كه اراده بوجود مىآورد. فرمود: پس يعنى چه؟ سليمان جواب داد منظور انجام كار است.
حضرت رضا ٧ فرمود: واى بر تو. چقدر اين مطلب را تكرار مىكنى.
من كه گفتم اراده محدث است چون انجام كار محدث است و قديم نيست. سليمان كه ديگر فرو مانده بود گفت پس معنى ندارد.
فرمود: به نظر تو خداوند خود را توصيف نموده با ارادهاى كه معنى ندارد در صورتى كه معنى قديم و حدوثى نداشته باشد. ادعاى تو باطل مىشود كه مىگوئى خداوند ازلا و ابدا اراده داشته. سليمان گفت منظورم اين است كه اراده يكى از افعال ازلى خدا است. فرمود: مگر نمىدانى چيزى كه ازلى بود ديگر مفعول نمىشود و قديم هرگز حادث نمىباشد در حالت واحده باز سليمان در جواب فرو ماند.
حضرت رضا ٧ فرمود: اشكال ندارد، سؤال خود را تمام كن. سليمان گفت اراده يكى از صفات خدا است. حضرت رضا ٧ فرمود: چقدر تكرار مىكنى كه يكى از صفات خدا است. اين صفت محدث است يا قديم؟ سليمان گفت صفات محدث است. حضرت رضا ٧ فرمود: الله اكبر، پس اراده محدث است و اگر از صفات قديم او باشد نبايد چيزى را اراده كرده باشد (زيرا اراده ازلى يا تعلق به شىء ازلى مىگيرد كه ادعائى است محال، چون شىء قديم و ازلى مفعول و محدث نمىتواند باشد يا اراده به چيز حادث تعلق مىگيرد در اين صورت موجب مىشود كه اراده از مراد تخلف پذيرد كه اين نيز جايز نمىباشد). فرمود: چيز
[١] ترجمه آيه: گاهى كه تصميم هلاك قريهاى را بگيريم تبهكاران را امر مىكنيم به فسق و فجور در آن بپردازند.