اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٩٥ - انواع صبر

اميرالمؤمنين عليه السلام نيز چه زيبا فرموده است:

ميانه‌روى، ثروتمندى است و اسراف، نيازمندى و فقر.[١]

مفهوم ميانه‌روى‌

حد وسط دو چيز را ميانه مى‌گويند. علماى اخلاق معتقدند هر كارى دو حد نهايى دارد: افراط و تفريط. اعتدال و ميانه‌روى ميانه افراط و تفريط است. به عنوان مثال اعتدال در خوردن حد وسط پرخورى (افراط) و كم‌خورى (تفريط) است.

البته بايد توجه داشت كه ميانه و عدالت اخلاقى با ميانه حسابى متفاوت است، از اين رو نمى‌توان براى آن عدد و رقم خاصى تعيين كرد. براى مثال، نمى‌توان براى ميانه‌روى در غذا خوردن، وزن يا عدد مشخص كرد و گفت نيم كيلو غذا يا ده لقمه براى هر وعده ميانه‌روى است؛ زيرا حد افراط و تفريط برحسب افراد و موقعيت‌هاى گوناگون متفاوت است.

در برخى آيات و روايات به اين موضوع اشاره شده است. خداوند در وصف‌ «عبادُ الرحمن» مى‌فرمايد:

وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَاماً؛[٢] و كسانى‌اند كه چون انفاق كنند، نه ولخرجى مى‌كنند و نه تنگ مى‌گيرند، و ميان اين دو [روش‌] حد وسط را برمى‌گزينند.

امام‌صادق عليه السلام در تفسير اين آيه معناى اعتدال را اين‌گونه شرح داده است: «ايشان اين آيه را تلاوت كرد و مشتى سنگريزه برداشت و مشت خود را بست (به گونه‌اى كه چيزى از آنها

نريخت) و فرمود: اين سختگيرى است كه خداوند در قرآن بيان كرده است. سپس مشتى ديگر برداشت و مشت خود را باز كرد (آن‌گونه كه همه آنها ريخت) و فرمود: اين اسراف است.آن‌گاه

[١] - همان

[٢] - فرقان( ٢٥): ٦٨