اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٢٢ - منشأ احسان
ديگر اينكه چگونه بايد ديگران را به نيكىها امر و از زشتىها باز داشت؟
براى پاسخ به پرسش اول مىتوانيم از برخى روايات بهره گيريم. در روايات متعددى به اين موضوع اشاره شده كه سستى در انجام امربهمعروف و نهىازمنكر، از ترس ضرر جانى و مالى ناشى مىشود. در روايتى آمده است:
امربهمعروف و نهىازمنكر مرگ انسان را نزديك و روزى او را دور نمىكند، بلكه پاداش الهى را مضاعف و مزد را بيشتر مىكند.[١]
علماى اخلاق نيز معتقدند: سبب كوتاهى كردن در امربهمعروف و نهىازمنكر، يا ضعفِ نفس است يا طمع مالى.[٢]
بنابراين كسى كه مىخواهد خود را براى انجام اين وظيفه آماده كند، نخست بايد ترس جانى و مالى و طمع از ديگران را از خود دور كند كه اين جز با قوت نفس و مجاهده بهدست نمىآيد.
علماى اسلامى در پاسخ به پرسش دوم، با استناد به روايات معصومين عليهم السلام معتقدند امربهمعروف و نهىازمنكر مراتبى دارد:
١. انكار قلبى: كه كارى انجام دهد كه نشاندهنده انزجار قلبى او از كار ناپسند است. مثلًا در مواجهه با صحنهاى ناشايست مىتواند چشم خود را ببندد، روى ترش كند، روى بگرداند يا از آن مجلس خارج شود.[٣]
٢. امر و نهى زبانى: در صورتى كه امر و نهى پيشين مؤثر واقع نشد، مىبايد وى را با گفتار از كار ناشايست بازدارد و به كار نيك امر كند. البته امر و نهى زبانى نيز مراتبى دارد: نخست بايد با سخن نرم و با موعظه و ارشاد او را امر و نهى كند، اما اگر مؤثر نيفتاد، با امر و نهى و در صورت كارگر نيفتادن، با سخن خشن و تهديد او را امر و نهى كند.[٤]
٣. امر و نهى عملى: در اين مرحله شخص مىتواند با اعمال قدرت فرد را از كار زشت باز
[١] - محمد محمدى رىشهرى، ميزان الحكمة، ج ٣، ص ١٩٤٤
[٢] - بنگريد به: ملااحمد نراقى، معراج السعادة، ص ٣٩٨
[٣] - بنگريد به: امام خمينى قدس سره، تحريرالوسيله، ج ٢، ص ٤٥٧
[٤] - بنگريد به: همان، ص ٤٥٨