اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٢٠١ - مفهوم حسد

چه بسيار خون‌هايى كه با دهان ريخته شده است.[١]

٦. پاسخ‌هاى درشت شنيدن: كسى كه در سخن گفتن با ديگران احترام و ادب را رعايت نمى‌كند و هر سخنى را مى‌گويد، بايد آماده درشت‌گويى ديگران نيز باشد. اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد:

آن‌كه سخنان ناشايست بر زبان مى‌آورد، سخنانى ناخوشايند مى‌شنود.[٢]

عوامل لجام‌گسيختگى زبان و راه‌هاى مهار كردن آن‌

بى‌ترديد لجام‌گسيختگى زبان در سرشت آدمى قرار داده نشده است. بنابراين عواملى دركارند كه اين صفت را به‌وجود مى‌آورند. در منابع اسلامى برخى از اين علت‌ها بيان شده كه در ادامه به پاره‌اى از آنها مى‌پردازيم:

١. سخن را جزء عمل ندانستن: بر پايه برخى روايات، يكى از علت‌هاى كنترل نكردن زبان اين است كه شخص سخن را جزئى از عمل و رفتار خود نمى‌داند و بدين جهت گمان مى‌كند خداوند انسان را براى سخنانى كه گفته است، مؤاخذه نمى‌كند. پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:

كسى كه مقام سخن را مقام عمل بداند، سخنش- جز در موارد لازم- كم مى‌شود.[٣]

اميرالمؤمنين عليه السلام نيز مى‌فرمايد:

سخن تو نگهدارى مى‌شود و در نامه عمل تو براى هميشه مى‌ماند. پس سخنانى بگو كه تو را به خدا نزديك كند و از سخنانى كه تو را در نزد خدا زشت و منفور مى‌كند، بپرهيز.[٤]

[١] - همان

[٢] - همان، ص ٢١٣

[٣] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ١١٦

[٤] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ص ٢٠٩