اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٧٢ - براى مطالعه بيشتر
حدود غضب
غضب چنانكه دانشمندان اخلاق گفتهاند، نيرويى است كه خداوند در نهاد بشر قرار داده تا در برابر خطرهايى كه او را تهديد مىكند، از خود دفاع كند. بنابراين خشم امرى مطلوب است كه در مسير صحيح و براى رسيدن به هدفهاى مقدس به كار گرفته مىشود. براى مثال، خشمگين شدن و جنگ كردن با كسانى كه به مال و ناموس يا سرزمين مسلمانان تجاوز كردهاند، خشمى مقدس و از نظر اسلام مطلوب و ارزشمند است؛ تا جايى كه اسلام كسى را كه در اين راه كشته شود، شهيد مىداند.
بدين ترتيب، از نظر اسلام خشم در صورتى كه مطابق با معيارها و آموزههاى اسلام باشد، پسنديده و در برخى موارد ضرورى و واجب است و در صورتى كه با معيارهاى دينى در تعارض باشد، امرى مذموم است. به ديگر سخن، خشم از آن جهت كه قدرتى در اختيار انسان است، نه مذموم است و نه محمود. آنچه سبب پسنديده يا ناپسند بودن آن مىشود، چگونگى استفاده از آن است.[١]
اكنون بايد پرسيد چرا به كار گرفتن خشم در مواردى كه با دستورهاى خداوند در تعارض است، موجب ناپسند شدن آن مىشود؟ پاسخ اين پرسش را بايد در آثار و پيامدهاى ناگوار چنين خشمى جستجو كرد.
آثار غضب
خشم هرگاه از حد خود بگذرد، آثار ناگوارى برجاى مىنهد كه در سخنان معصومان عليهم السلام بسيارى از اين آثار بيان شده كه ما در اينجا برخى از آنها را بهاختصار بيان مىكنيم تا ضرورت دورى كردن از اينگونه خشم روشن شود:
١. نابود كرن ايمان: امامصادق عليه السلام به نقل از پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد:
خشم ايمان را نابود مىكند، چنانكه سركه عسل را.[٢]
[١] - بنگريد به: ملامحسن فيض كاشانى، حقايق، ص ١٦٠
[٢] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٣٠٢