اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١١٩ - مفهوم احسان

رسول‌خدا! مؤمنى كه دين ندارد، كيست؟ فرمود: كسى است كه از كارهاى ناشايست منع نمى‌كند.[١]

مفهوم امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر

معروف در لغت به معناى «شناخته‌شده» است. بنابراين هر رفتارى كه در ميان مردم رايج باشد معروف است. اما به‌تدريج موارد كاربرد اين واژه محدود و تنها به رفتارهايى اطلاق شد كه از نظر مردم پسنديده است. از اين رو، معروف معادل رفتار پسنديده و امربه‌معروف به معناى دستور دادن به رفتارهاى پسنديده است.

منكَر نيز در لغت به معناى ناشناخته است و هر رفتار ناشناخته را منكر گويند و چون عموم مردم معمولًا از رفتارهاى ناپسند پرهيز مى‌كنند آن رفتارها در ميان مردم ناشناخته و منكر است. موارد كاربرد اين واژه نيز به‌تدريج محدود و تنها به رفتارهاى ناپسند اطلاق شد؛ بنابراين نهى از منكر بازداشتن و منع كردن از رفتارهاى ناپسند است.

در نظام اخلاقى اسلام معيار پسنديده و ناپسنديده بودن رفتار، منابع دينى است.

معروف آن است كه در منابع دينى به‌عنوان رفتار پسنديده معرفى شده و منكر نيز آن است كه در منابع دينى ناپسند شمرده شده است. از اين رو، برخى در تعريف امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر گفته‌اند:

امربه‌معروف عبارت است از ارشاد به راه‌هاى رشد و نجات‌بخش و نهى‌ازمنكر عبارت است از منع از آنچه با شريعت موافق نيست.[٢]

آثار امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر

١. اجرا شدن دستورهاى دينى و رواج آنها: در روايات متعددى آمده است كه امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر موجب مى‌شود ديگر فرايض دينى نيز مورد توجه و عمل قرار گيرند و درنتيجه‌ احكام

[١] - همان، ص ٥٩

[٢] - قاسمعلى كوچنانى، فرهنگ اخلاق، ص ٣٩ و ٤٠