پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٤٢ - پاسخ امام عليه السلام به پيشنهاد ابو مسلم خراسانى

تفاهمى هم نگرديده است. آرى، امام صادق او را مى‌شناخته، نام او را برده و آينده سياسى او را قبل از اعلام قيام عبّاسيان پيشگويى كرده بود[١].

امّا موضع‌گيرى امام در برابر پيشنهاد ابو مسلم خراسانى را مى‌توان از جوابى كه امام به نامه او دادند فهميد. در جواب امام آمده است: نه تو از مردان منى و نه زمانه، زمانه من است‌[٢].

جواب امام صادق عليه السّلام اگرچه چند كلمه مختصر بود، ولكن از تفسير امام عليه السّلام از اوضاع زمانه و شناخت آن حضرت از ابو مسلم حكايت مى‌كرد. چرا كه ابو مسلم از تربيت‌شدگان امام عليه السّلام نبوده و به مذهب امام صادق عليه السّلام التزام نداشته است، او قبل از اين روزها، خون بى‌گناهان بى‌شمارى را ريخته بوده، تا جايى كه از عبد اللّه بن مبارك پرسيدند ابو مسلم بهتر است يا حجّاج؟ عبد اللّه بن مبارك پاسخ داد: من نمى‌گويم كه ابو مسلم بهتر از كسى بود ولى مى‌گويم كه حجّاج بدتر از او بود[٣] و همچنين ابو مسلم كسى را از خطّ اهل بيت و دوستداران آنان نمى‌شناخته است. چرا كه روابط او با اهل بيت منحصر به دايره تنگى كه فرمانده او ابراهيم امام برايش معيّن كرده بود، محصور شده بود. و آن محدوده اين بود كه ابراهيم امام به او دستور داده بود تا با سليمان بن كثير مخالفت نكند و ابو مسلم بين ابراهيم و سليمان در رفت و آمد بود[٤].

و مى‌بينيم كه ابو مسلم بعد از كشته شدن ابراهيم امام كه ابو مسلم براى او تبليغ مى‌كرد، دوستى و ولايت خود را به ابو العبّاس سفّاح منتقل ساخته و بعد از او به دوستى ابو جعفر منصور رو آورده است. البتّه رابطه او و ابو جعفر

[١] . اعلام الورى ٢/ ٥٢٨، و به نقل از آن مناقب آل ابى طالب ٤/ ٢٥٩، بحار الانوار ٤٧/ ٢٧٤ ح ١٥.

[٢] . شهرستانى، الملل و النحل ١/ ١٤٢.

[٣] . وفيات الاعيان ٣/ ١٤٥، ابن العبرى، تاريخ مختصر الدّول ١٢١ سئل بعضهم ...

[٤] . وفيات الاعيان ٣/ ١٤٥.