پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣١٨ - روش تفقه در دين

نمى‌فهمند مورد خطاب قرار نمى‌دهد[١].

٥. از عمر بن حنظله روايت شده كه گفت: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: دو نفر از اصحاب ما در يك مسأله‌اى مانند دين يا ميراث اختلاف مى‌كنند. تكليف چيست؟ حضرت پاسخ دادند:

در ميان خود گشته و كسى را پيدا كنند كه حديث ما را نقل مى‌كند و در حلال و حرام ما نظر كرده، احكام ما را مى‌داند. پس بايد به حكم او راضى شوند كه من او را بر شما حاكم قرار دادم. پس اگر او حكم ما را بيان كرد و يكى از آن دو نفر حكم او را قبول نكرد، حكم خداوند را سبك شمرده و حكم ما را ردّ كرده است و هركس ما را ردّ كند خدا را ردّ كرده و اين كار در حدّ شرك به خداست‌[٢].

در ادامه همان حديث عمر بن حنظله گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم:

اگر هركدام از دو طرف دعوى يكى از اصحاب را كه داراى همين صفاتى كه شما فرموديد هست اختيار كنند و آن دو را در امر خود حكم قرار دهند، سپس آن دو در حكم اختلاف كنند تكليف چيست؟

امام عليه السّلام پاسخ دادند: حكم، حكم آن كسى است كه از ميان آن دو عادل‌تر، فقيه‌تر، راستگوتر و باتقواتر باشد و به حكم طرف مقابل اعتنا نمى‌شود.

خدمت آن حضرت عرض كردم: آن دو نفر هردو عادل و در نزد اصحاب مورد قبول هستند و نمى‌توانيم هيچ‌كدام از آن‌ها را بر ديگرى ترجيح دهيم.

حال تكليف چيست؟

حضرت پاسخ دادند: مى‌بينيم در حكمى كه صادر كرده‌اند، به چه روايتى از ما تمسك كرده‌اند؟ پس استناد هركدام به روايتى بود كه اصحاب شما بر آن اجماع كرده‌اند، حكم‌

[١] . وسائل ١٧/ ١٦٧، باب ٣٥، از ابواب ما يكتسب به، حديث ١٣.

[٢] . من لا يحضره الفقيه ٣/ ٨، القضايا و الاحكام، باب الاتّفاق على عدلين فى الحكومه، ح ٣٢ و ٣٣.