پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١١٣ - ٢ شرايط فكرى

مردم زندگى كنيد؟! هريك از اصحاب على عليه السّلام در ميان هر قبيله‌اى داخل مى‌شد، او را امام جماعت، مؤذّن و امانت‌دار خود مى‌كردند. بيماران مردم را عيادت كنيد، در تشييع جنازه‌هاى آنان حاضر شويد و در مساجدشان نماز بخوانيد. نگذاريد ديگران در هيچ كار خيرى از شما پيشى بگيرند كه به خدا سوگند شما به انجام اين كارها سزاوارتر از آنانيد»[١].

٢. شرايط فكرى‌

پديده‌هاى فكرى و عقيدتى همچون زندقه، غلوّ، اعتزال، جبر و شيوه‌هاى جديدى كه در اثر ظهور اين پديده‌هاى فكرى در فهم رسالت الهى در عرصه‌هاى فقه و تفسير حديث و تفسير قرآن در عصر امام صادق عليه السّلام به نقطه اوج خود رسيده بود، زاييده شرايطى كه امام عليه السّلام در آن مى‌زيسته نبوده، و يكباره به وجود نيامده بود. بلكه وجود اين پديده‌هاى فكرى به خطّى كه امويان و قبل از آن‌ها، خلفايى كه از راه و روش اهل بيت عليهم السّلام دورى گزيده و در طول بيش از يك قرن، راه‌هاى ديگرى در پيش گرفته بودند، بازگشت مى‌كند.

آنان تصويرى دروغين از دين به نسل‌ها ارائه كردند كه جز وسيله توجيهى در دست حكّام نبوده كه به وسيله اين [نسخه جديد از] اسلام، به حمايت از سلطه و سيطره خود پرداخته و به فراخور سياست‌هايشان بر ضدّ مستضعفان، از آن استفاده كنند. شرايط به گونه‌اى شد كه مردم فقط چهره‌اى زشت و غير قابل تحمّل از دين مى‌ديدند و پديده فكرى زندقه و بى‌دينى عكس‌العمل چنين انحرافى بوده است. چرا كه پس از استفاده ابزارى حاكمان از دين، و به وجود

[١] . اصول كافى ٢/ ٢٩٣، مشكاة الانوار ٦٧، وسائل الشيعه ١/ ٥٢.