پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣١٩ - روش تفقه در دين

او را قبول كرده و روايتى را كه نادر بوده و در نزد اصحاب مشهور نيست، كنار مى‌گذاريم. چرا كه آنچه مورد اتفاق‌نظر باشد، شكّ از آن برداشته مى‌شود، عمر بن حنظله گويد:

به آن حضرت عرض كردم: اگر دو روايتى كه آن دو نفر نقل مى‌كنند هردو مشهور باشند و از راويان ثقه نقل شده باشند تكليف چيست؟

امام صادق عليه السّلام پاسخ دادند: نگاه كنيد كه از ميان اين دو روايت كدام‌يك موافق با حكم قرآن و سنّت و مخالف با حكم عامّه يعنى غير شيعه مى‌باشد. آن را بگيريد و آنچه را كه حكمش مخالف با حكم كتاب يا مخالف سنّت و يا موافق با عامّه است كنار بگذاريد.

عرضه داشتم: خدا مرا فدايت كند. اين‌گونه فرض مى‌كنيم كه اين دو فقيه هردو حكم را از كتاب و سنّت اخذ كرده‌اند. امّا مى‌بينيم كه يكى از اين دو خبر موافق با عامّه و ديگرى مخالف با عامّه است. به كدام‌يك بايد عمل كنيم؟

امام صادق عليه السّلام فرمودند: راه رشد در آن روايتى است كه مخالف با عامّه باشد.

عرضه داشتم: خداوند مرا قربانت كند، اگر هردو خبر با نظر عامّه موافق بودند تكليف چيست؟

آن حضرت پاسخ دادند: نگاه مى‌كنيم كه حاكمان و قاضيان عامّه به كدام‌يك از اين دو روايت ميل بيشترى دارند و آن را مورد استناد قرار مى‌دهند، آن را ترك مى‌كنيم و ديگرى را اخذ مى‌نماييم.

عرض كردم: اگر حكّام آن‌ها به هردو خبر يكسان عمل كرده باشند تكليف چيست؟

آن حضرت فرمودند: اگر كار به اينجا رسيد، اين مسأله را كنار بگذار تا امام خود را ببينى‌[١]، همانا كه توقّف كردن در نزد امور شبهه‌ناك بسيار بهتر است از فرورفتن در گرداب هلاكت‌[٢].

[١] . در بعضى از نسخ آمده است امام زمان خود را ببينى.

[٢] . كافى ١/ ٦٧، كتاب فضل العلم، باب اختلاف الحديث، ح ١٠.