پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٧٢ - تخصص علمى در دانشگاه امام صادق عليه السلام

مورچه نمى‌رسند. آيا نديده‌اى كه چگونه مورچگان مانند مردم در هنگام كار به يكديگر كمك مى‌كنند؟ آن‌ها دانه را گرفته و به چند قسمت تقسيم مى‌كنند تا اينكه مبادا آن دانه در خانه آن‌ها سبز شده و خانه آن‌ها را ويران نمايد[١]. اگر در ميان لانه آن‌ها رطوبتى به دانه‌ها برسد، مورچگان آن دانه‌ها را از خانه خارج كرده روى زمين پخش مى‌كنند تا خشك شود. مورچه هميشه خانه خود را در جاى بلندى از زمين قرار مى‌دهد تا اينكه آب‌هاى جارى در خانه او داخل نشده و او را غرق نكند. همه اين كارهايى كه اين حيوان به انجام مى‌رساند، بدون مدد عقل و برنامه‌ريزى است.

بلكه خداوند تعالى او را اين‌گونه آفريده است‌[٢].

امام صادق عليه السّلام همچنين درباره دانش‌هايى مثل گياه‌شناسى، ستاره‌شناسى، شيمى، فيزيك، داروهاى گياهى‌[٣] همچنان كه امام صادق عليه السّلام در فلسفه، كلام، مباحث امامت، سياست، شناخت، فقه، اصول، حديث، تفسير و تاريخ نيز سخنان بلندى دارد.

تعدادى از دانشجويان دانشگاه امام صادق عليه السّلام مانند هشام بن حكم، هشام بن سالم، مؤمن طاق، محمّد بن عبد اللّه طيّار، قيس ماهر و ديگران در مباحث كلامى تخصّص پيدا كردند.

و از ديگر اصحاب امام صادق عليه السّلام افرادى مانند زرارة بن اعين، محمّد بن مسلم، جميل بن درّاج، بريد بن معاويه، اسحاق بن عمّار، عبد اللّه حلبى، ابو بصير، ابان بن تغلب، فضيل بن يسار، محمد بن حسن شيبانى، سفيان بن‌

[١] . اگر مورچه از سبز شدن بعضى از دانه‌ها در خانه خود خوف داشته باشد، آن را به دو نصف تقسيم مى‌كند و درباره بعضى از دانه‌هاى گياهان كه نصف آن‌ها هم سبز مى‌شود، مورچه آن‌ها را به چهار قسمت تقسيم مى‌كند. مانند تخم گشنيز كه نصف آن‌هم سبز مى‌شود.

[٢] . توحيد مفضّل ٦٦، بحار الانوار ٣/ ٦١ و ٦٢/ ١٠٢.

[٣] . ر. ك شيخ باقر شريف قرشى، حياة الامام الصّادق عليه السّلام ٢/ ٢٨٩ به بعد.