قرآن، كتاب اخلاق - سبحانىنيا، محمد تقي - الصفحة ٩٦ - ج - صبر بر خواهشهاى حلال نفسانى
همچنين حضرت موسى (ع) به خضر نبى (ع) به صبر بر اطاعتش و عدم سرپيچى از فرمان او اشاره كرد و گفت: «اگر خدا بخواهد، مرا اهل صبر خواهى يافت و از فرمان تو سرپيچى نخواهم كرد».[١]
ج- صبر بر خواهشهاى حلال نفسانى:
قسم سوم از صبر بر ترك، صبر بر مشتهيات نفس است. اين نوع صبر مربوط به مراحل عالى سير و سلوك است؛ زيرا اين نوع صبر، به مصيبت و يا گناه تعلق نمىگيرد، بلكه به امورى كه انجام آن مباح اما مرجوح است تعلق مىگيرد؛ يعنى رفتارهايى كه ترك آن براى سلوك اخلاقى و معنوى انسان پسنديدهتر است. اين كه انسان ميلش به چيزى كه حرام نيست سوق يابد، ولى نفس خويش را از چشيدن لذّت آن يا زيادهروى در آن بازدارد، نوعى صبر است كه در جهت تقويت اراده و نيز سلوك معنوى تأثير چشمگيرى به جاى مىگذارد. قرآن كريم به آزمايش انسان توسط خداوند با نعمتها و خوبىها اشاره مىكند و مىفرمايد: «و شما را به وسيله بدى و خوبى امتحان مىكنيم و به سوى ما بازگشت خواهيد كرد»[٢] و «و اين انسان وقتى پروردگارش او را امتحان مىكند و به او كرم مىنمايد و نعمتش مىدهد، مىگويد: پروردگارم مرا گرامى داشته است».[٣]
به نظر مىرسد صبر در مواهب و نعمتها كه بيشتر در بهرهبردارىِ كم و بهرهرسانىِ زياد متجلى مىشود، بسيار دشوارتر از صبر هنگام فقر و ندارى است؛ زيرا در صبر هنگام ندارى، نوعى اجبار وجود دارد كه انسان را به تحمل كاستىها وادار مىكند، اما در صبر بر ترك عمل هنگام
[١]. كهف: ١٦٩: قالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ صابِراً وَ لا أَعْصِي لَكَ أَمْراً.
[٢]. انبيا: ٣٥: وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ.
[٣]. فجر: ١٥: فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ.