قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٨١ - ٣ توانمندى و بىنيازى

مؤمنان را توصيه كرده است كه به خداى توانمند و مهربان توكّل كنند تا از اين رهگذر آنان نيز به توانمندى رسيده، با پشتوانه مهربانى خداوند بى‌نياز شوند.[١] در آيه ٢١٧ سوره شعرا، دو صفت «عزّت» و «رحمت» در كنار هم آمده است كه به نظر مى‌رسد مقصود اين است كه با صفت عزّت و توانمندى، كفار و مشركان را نابود مى‌كند و با صفت مهربانى، مؤمنان را نجات مى‌دهد و بر مشركان پيروز مى‌گرداند.[٢] البته در آيه، صفت «عزّت» بر صفت «رحمت» مقدم شده است به اين دليل كه براى اطمينان‌بخشى به بنده متوكّل، يادآورى قدرت و توانمندى خداوند مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.[٣] در اين آيه، برخى مفسّران صفت عزّت الهى را براى مقابله با كفار و مشركان، و صفت رحيم را براى برخورد با مؤمنان دانسته‌اند[٤] كه اين نيز بر توانمندى و غلبه خداوند و كسى كه به او توكّل مى‌كند دلالت دارد. همچنين در اين آيات، بعد از توصيف خداوند به عزيز و رحيم، سه وصف ديگر كه هر يك از ديگرى دلگرم‌كننده‌تر و اميدبخش‌تر است آمده است: خدايى كه زحمات پيامبر (ص) را مى‌بيند، و از قيام و سجده و حركت و سكون او باخبر است، خدايى كه صداى او را مى‌شنود و خدايى كه از خواسته‌ها و نيازهاى او آگاه است. آرى، بر چنين خدايى بايد تكيه كنى و زمام كار خويش را به او بسپارى‌[٥] و بدانى كه با توكّل بر او، بى‌نيازترين خواهى بود.

[١]. وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ‌؛ بر خداى توانا و مهربان توكّل كن.

[٢]. الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٥، ص ٣٢٢؛ ر. ك: تفسير الوسيط، ج ١٠، ص ٢٨٨.

[٣]. روح المعانى، ج ١٠، ص ١٣٤.

[٤]. ر. ك: الفرقان فى تفسير القرآن بالقرآن، ج ٢٢، ص ١١٩.

[٥]. تفسير نمونه، ج ١٥، ص ٣٦٨ و ٣٦٩.