قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٦٠ - ب - لوازم عملى توكل

كردن نيست و جز خدا ياورى حقيقى نمى‌توان يافت.[١] لذا در تفسير آيه‌ إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ‌[٢] آمده است: «قدرت خدا بالاترين قدرت‌هاست، به حمايت هر كس اقدام كند هيچ كس نمى‌تواند بر او پيروز گردد و نيز اگر حمايت خود را از كسى برگيرد، هيچ كس قادر به حمايت او نيست. بنابراين كسى كه همه پيروزى‌ها از او سرچشمه مى‌گيرد، بايد به او تكيه كرد، و از او كمك خواست».[٣] اگر انسان به اين آگاهى‌هاى شش‌گانه دست يابد، به آيه ١٦٠ سوره آل عمران ايمان مى‌آورد كه فرمود: «اگر خدا ياريتان كند، كسى بر شما پيروز نخواهد شد و اگر شما را رها سازد (خوار كند) كيست كه پس از او ياريتان كند؟ پس مؤمنان بايد بر خدا توكّل كنند». همچنين يقين مى‌كند جز خداوند هيچ يار و ياور قابل اطمينانى وجود نخواهد داشت.[٤]

ب- لوازم عملى توكّل‌

پس از آگاهى به لوازم معرفتى توكّل كه زمينه‌ساز توكّل انسان به خداست، دانستن لوازم عملى آن نيز ضرورى است؛ زيرا به كار بستن آنها، ما را در تحقق مفهوم توكّل يارى مى‌كند و بدون اين لوازم عملى، توكّل به خداوند تحقق نمى‌يابد و نادرستىِ ادّعاى مدّعى آشكار مى‌گردد. در زمينه لوازم عملى وكالت، چند رفتار وجود دارد كه در ادامه مى‌آيد.

[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ٤، ص ٥٧؛ تفسير الصافى، ج ١، ص ٣٩٦.

[٢]. آل عمران: ١٦٠.

[٣]. تفسير نمونه، ج ٣، ص ١٥٠.

[٤]. ر. ك: تفسير الصافى، ج ١، ص ٣٩٦.