قرآن، كتاب اخلاق - سبحانىنيا، محمد تقي - الصفحة ٢٥٦ - چند نكته در باره عفو
٦. در آيات قرآن كريم، براى بخشش خطاى خطاكاران سه مرحله در نظر گرفته شده است. مرحله نخستِ عفو، بخشش خطا و گناه است. مرحله دوم، صفح يا همان چشمپوشى از گناه است. در اين مرحله، علاوه بر بخشش خطا، از شماتت و سرزنش خطاكار نيز پرهيز مىشود. در مرحله سوم كه كاملترين مرحله بخشش است، غُفران يا همان پوشانندگى انجام مىشود. در اين مرحله، علاوه بر آن كه خطاى خطاكاران پوشيده مىشود، از فاش ساختن آن براى ديگران نيز خوددارى مىشود. در حقيقت، عفو و بخشش با اين مرحله كامل مىشود و به بالاترين حدّ خود مىرسد. اين معنا در قرآن كريم اين گونه منعكس شده است: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَ إِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.[١]
طبرسى در تفسير اين آيه مىنويسد: «يعنى از آنها بگذريد و آنچه از آنها در گذشته سر زده است بپوشانيد، و اگر به خطاى خود اعتراف كردهاند و در صدد اصلاح بر آمدند، اظهار نكنيد».[٢]
٧. گاهى انسان بين دو راهى بخشيدن يا عقوبت كردن، متحيّر مىماند و قادر به تصميمگيرى نيست. در اين جا بخشش، رجحان دارد. ترجيح
[١]. تغابن: ١٤:« اى اهل ايمان! بدانيد بعضى از زنان و فرزندانتان، دشمن شما هستند؛ پس از آنها حذر كنيد و اگر ببخشيد و چشم بپوشيد و بپوشانيد، خدا هم آمرزنده و مهربان است».
[٢]. ر. ك: مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٥٢. البته شأن نزول اين آيه مربوط است به هجرت كسانى كه اسلام مىآوردند اما هنگام هجرتشان زن و فرزند آنان را از هجرت به مدينه باز مىداشتند. اما پس از آن كه اسلام در شبه جزيره عربستان گسترش يافت و خويشاوندان از مكه و مدينه به هم پيوستند، خداوند دستور عفو و بخشش و پوشانندگى خطاى آنان را كه با تأخير اسلام آوردند صادر كرد. اين معنا را امام باقر( ع) در حديثى بيان داشته است
( تفسير القمّى، ج ٢، ص ٣٧٢؛ تفسير شريف لاهيجى، ج ٤، ص ٤٩٤).