قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٥٥ - چند نكته در باره عفو

بخشش، آثار مطلوبى ندارد و گاهى نيز حق بخشش مربوط به ديگرى است و ديگرى نمى‌تواند به نيابت از او عفو كند. براى مثال، اگر بخشش موجب سوء استفاده يا تربيت نادرست طرف مقابل شود، مطلوب و پسنديده نيست و نيز ممكن است در برخى شرايط نشانه بى‌غيرتى باشد. حقوق خداوند را نيز فقط خدا مى‌تواند ببخشد و انسان‌ها قادر به بخشش حقوق الهى نيستند. همچنين حق الناس از جمله حقوقى است كه فقط صاحب آن حق مى‌تواند از آن درگذرد و عفو كند. بنابراين موارد عفو و بخشش، بايد به درستى شناسايى شود و به‌جا و هدفمند صورت گيرد. ازاين‌رو امام على (ع) در جمله‌اى روشن‌گر مى‌فرمايد:

العَفوُ يفسِدُ مِنَ اللَّئيمِ بِقَدرِ إصلاحِهِ مِنَ الكريمِ.[١]

گذشت به همان اندازه كه شخص بزرگوار را درست مى‌كند، شخص فرومايه را تباه مى‌گرداند.

٥. مطلوبيت عفو و بخشش و تلاش براى ايجاد روابط دوستانه با هم‌نوعان، به معناى جواز مصاحبت با هر انسانى نيست؛ زيرا همنشينى با نااهلان و نادانان، آدمى را در جرگه آنان قرار مى‌دهد و حرمتش را زايل مى‌سازد. خداوند بندگان خود را در كنار توصيه به بخشش و مدارا با مردم، به دورى از نادانان سفارش مى‌كند:

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ‌[٢]

عفو و گذشت را پيشه كن، و به كار پسنديده فرمان ده، و از نادانان روى بگردان.

[١]. منتخب ميزان الحكمة، ج ٢، ص ٧٠٠، ح ٤٣٣٩.

[٢]. اعراف: ١٩٩.