قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٤٨ - جايگاه عفو

در حالى كه به روى خود نياوردم، يا اين كه آن صفحه‌اى را كه گناه و جرم او را در آن ثبت كرده بودم ورق زدم و به صفحه ديگر رد شدم. معناى پايانى، از ورق زدن كتاب گرفته شده، گويا كتاب خاطرات او را ورق زده است.[١] امام زين العابدين (ع) در معناى عبارت‌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ‌[٢] فرموده است: «يعنى بخشش بدون عتاب».[٣]

جايگاه عفو

نياز انسان به هم‌نوع خويش و ضرورت زندگى اجتماعى براى او از يك سو، و تفاوت‌هاى متنوع آنان با يكديگر از سويى ديگر، جايگاه و اهميت عفو و بخشش از خطاهاى يكديگر را نشان مى‌دهد؛ زيرا برقرارى رابطه دوستانه و صميمى بين هم‌نوعان بدون عفو و گذشت، امكان ندارد. در اين ميان، آيات فراوانى كه متضمن توصيه‌ها و راهكارهاى ايجاد رابطه صميمى و پايدار بين مؤمنان است، اهميت فراوان اين موضوع را از منظر قرآنى حكايت مى‌كند؛ مانند آياتى كه عفو و صفح را در تعاملات برادران ايمانى، بارها توصيه كرده است.[٤] آيه ذيل يكى از آياتى است كه عفو را رفتارى خداپسندانه و با پاداشى بزرگ، معرفى كرده است:

وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ.[٥]

[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٢، ص ١٩٠؛ ترجمه تفسير الميزان، ج ١٢، ص ٢٨٠ و ج ١٩، ص ٥١٦.

[٢]. حجر: ٨٥.

[٣]. تفسير نور الثقلين، ج ٣، ص ٢٧؛ الأمالى، صدوق، ص ١٣٢، ح ١٢١( به نقل از امام رضا).

[٤]. بقره: ١٠٩: فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ‌؛ زخرف: ٨٠: فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ.

[٥]. شورا: ٤٠.