قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٣٣ - ١ خوشگمانى به خداوند

و اين بود گمانى كه به پروردگارتان داشتيد. هلاكتان كرد و در شمار زيان‌كردگان درآمديد.

در اين دو آيه، گمانِ بد به خداوند مبنى بر آن كه او نمى‌تواند مؤمنان را يارى كند[١] يا آنان را يارى‌نكرده به حال خود وامى‌گذارد[٢] يا از اعمال بندگانش بى‌خبر است،[٣] از ساحت پروردگار نفى شده است و در حقيقت، خداى متعال تأكيد مى‌كند مؤمنان را يارى مى‌كند و از اعمال و رفتار همه بندگانش آگاه است. با توجه به آيات ذكر شده، اين تصور باطل و گمان بد در باره خدا، نارواست و بر اساس نصّ صريح قرآن، مؤمنانى كه در راه خدا گام بر مى‌دارند، از ثبات قدم بهره‌مندند، و از سوى او يارى مى‌شوند.[٤] همچنين خداوند از رفتار و حتى اسرار و خطورات ذهنى و قلبى هر يك از بندگانش با خبر است و چيزى در عالم از نظر او مخفى نيست. علامه طباطبايى در باره آيه دوم مى‌نويسد: «اين ظنّى كه شما در باره پروردگارتان پنداشتيد كه او از بيشتر اعمالتان اطلاعى ندارد، شما را هلاك كرد؛ زيرا باعث شد گناه در نظرتان آسان گردد، و گناه بسيار هم كارتان را به كفر كشانيد، در نتيجه زيان‌كار شديد».[٥]

در روايات، در باره خوش‌گمانى به پروردگار و دورى از گمانِ بد به او، شرح و بسط بيشترى آمده است. در حديثى از پيامبر خدا (ص) نقل شده است:

[١]. ر. ك: ترجمه تفسير الميزان، ج ١٨، ص ٣٩٤.

[٢]. ر. ك: ترجمه جوامع الجامع، ج ٦، ص ٦٠.

[٣]. ر. ك: ترجمه مجمع البيان، ج ٢٢، ص ٤٣.

[٤]. محمّد: ٧: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ.

[٥] ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٧، ص ٣٨٤.