قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٨٤ - ٢ آگاهى از فقر نفس خويش

پروردگار خويش است، پس لازم است او به سوى خداى خويش با توبه و انابه رجوع كند و خداوند نيز ابتدا توفيق توبه و بازگشت را به بنده خويش عطا كند و پس از توبه او، مجدداً توبه بنده‌اش را بپذيرد.[١]

صاحب تفسير البيان در تفسير آيه پانزدهم سوره فاطر مى‌نويسد:

بدان كه فقر و نياز در موجودِ ممكن، عين ذات اوست؛ به اين معنا كه وجودش، وجودِ متعلق است، نه اين كه وجودش چيزى است و تعلّق، يك چيز ديگر، بلكه وابستگى، در متنِ وجود اوست. اين نوع وجود، ذاتاً فقير است زيرا عين نياز است. همان گونه كه ذات خداوند متعال، عين بى‌نيازى است.[٢]

در تفسير نمونه نيز در باره اين آيه مى‌خوانيم:

آرى، بى‌نياز حقيقى و قائم بالذات، در تمام عالم هستى، يكى است و او خداست. همه انسان‌ها بلكه همه موجودات، سر تا پا نيازند و فقير و وابسته به آن وجود مستقل، كه اگر لحظه‌اى ارتباطشان قطع شود هيچ‌اند و پوچ.

همان گونه كه او نياز مطلق است، انسان‌ها فقر مطلق‌اند، و همان گونه كه او قائم به ذات است، مخلوقات همه قائم به او هستند، چرا كه او وجودى است بى نهايت از هر نظر، و واجب الوجود در ذات و صفات.[٣]

با توجه به آيات متعدد در بيان نيازمندى و ناتوانى انسان و بى‌نيازى و توانمندى خدا، و نيز اتفاق نظر مفسّران و انديشمندان مسلمان در باره‌

[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ٤، ص ٢٤٥.

[٢]. ر. ك: بيان السعادة، ج ٣، ص ٢٧٩.

[٣]. تفسير نمونه، ج ١٨، ص ٢٢٠.