قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٠٦ - ١ آگاهى از طبيعت زندگى مادى(دنيا)

شده است.[١] پس رنج و مشقت از هر سو و در همه شئون زندگى، انسان را احاطه كرده است. بر هر خردمندى آشكار است كه انسان در پى به دست آوردن هيچ نعمتى برنمى‌آيد، مگر آن كه با ناملايمات و رنج‌ها روبه‌رو مى‌شود و اساساً زندگى او همواره با سختى‌ها همراه است و نعمت‌ها پيوسته با غم و اندوه قرين است.[٢] تلخى اين سختى‌ها، از دو جهت شيرينى كاميابى را احاطه كرده است: نخست؛ تلخى رنج به دست آوردن آن، دوم؛ تلخى از دست دادنش. بنابراين براى كاميابى‌ها در دنيا دو نوع صبر و شكيبايى لازم است. به همين دليل مؤمنان سفارش شده‌اند كه تنها با تلاش خود مى‌توانند به مواهب دنيوى و اخروى دست يابند[٣] و نيز در صورت از دست دادن مواهب مادى و دنيوى تأسف و حسرت نخورند و شكيبا باشند.[٤] در نتيجه وقتى ماهيت زندگى دنيا، با سختى و مشقت آميخته است، اگر آدمى به اين ويژگى دنيا آگاه باشد، صبر و شكيبايى برايش آسان‌تر و تحمل سختى‌ها نيز امكان‌پذيرتر مى‌گردد. امام باقر (ع) در حديثى زيبا مى‌فرمايد:

بهشت را ناگوارى‌ها در ميان گرفته است؛ پس هر كس بر ناگوارى‌هاى دنيا شكيبا باشد، داخل بهشت شود.[٥]

[١]. بلد: ٤: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ؛ خداوند انسان را در رنج و سختى آفريد.

[٢]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ٢٠، ص ٢٩١.

[٣]. نجم: ٣٩: وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌؛ و اين كه براى انسان جز آنچه تلاش كرده‌[ هيچ نصيب و بهره‌اى‌] نيست.

[٤]. حديد: ٢٣: لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ‌؛ تا بر آنچه از دستتان مى‌رود اندوهگين نباشيد و بدانچه به دستتان مى‌آيد شادمانى نكنيد.

[٥]. الكافى، ج ٢، ص ٨٩، ح ٧: