رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٨١ - الف - مراقبه

مى‌زنند و روزهاى متوالى بر او سخت مى‌گيرند و در معرض تمرين قرار مى‌دهند. بى‌ترديد اين حيوان چموش را نمى‌توان با نوازش و برآورده كردن خواسته‌هايش نمك‌گير و رام كرد. براى رام كردن آن لجامش زده، با تازيانه بر او سخت مى‌گيرند تا در فاصله زمانى خاص تربيت شود و تحت كنترل صاحبش درآيد. همچنين است اگر بخواهند اعتياد يا بيمارىِ كسى را درمان كنند. براى درمان اعتياد يا بيمارى، معتاد را مدت‌ها از استفاده مواد مخدر منع كرده، بر او سخت مى‌گيرند و بيمار را نيز از خوردنى‌هاى لذيذ و دوست‌داشتنى‌اش منع مى‌كنند و به او داروهاى تلخ مى‌خورانند تا در فاصله زمانى مشخص، شفا يابد و بهبودى خود را به دست آورد. براى به كنترل درآوردن نفس نيز از اين شيوه بى‌نياز نيستيم. امام على (ع) در اهميت سختگيرى بر نفس خويش به نقل از پيامبر خدا (ص) مى‌گويد:

أن النبى (ص) سأل ربه سبحانه ليلة المعراج فقال: يا أحمد إن أهل الخير و أهل الآخرة ... الناس منهم فى راحة و أنفسهم منهم فى تعب ... محاسبين لأنفسهم، متعبين لها ...:[١]

پيامبر (ص) در شب معراج از پروردگارش مطالبى پرسيد و خداوند در پاسخ او درباره نيكوكاران فرمود: اى احمد، همانا نيكوكاران و سعادتمندان در آخرت كسانى هستند كه ... مردم از آنان در آسايش‌اند و خودشان از خود در سختى، ... خويشتن را محاسبه كرده، بر خود سخت مى‌گيرند.

ايشان در ضمن بيان صفات مؤمن مى‌فرمايد:

نفسه منه فى عناء و الناس منه فى راحة أتعب نفسه لآخرته فأراح الناس من نفسه:[٢]

[مؤمن كسى است كه‌] نفس خود را در سختى مى‌اندازد درحالى‌كه مردم از دست او در آسايش‌اند؛ براى آخرت، خود را به سختى مى‌اندازد درحالى‌كه مردم از دست او در راحتى به سر مى‌برند.

[١]. بحار الأنوار: ج ٧٤ ص ٢١ ح ٦.

[٢]. الكافى: ج ٢ ص ٢٣٠ ح ١.