رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٨٣ - ز - انسان، موجودى ارزشمند

برترى ندارد. به بيان بهتر، ازآنجاكه به هلاكت انداختن يك نفر، همانند هلاك كردن همه انسان‌هاست، هلاك كردن خود حتى به قيمت نجات جمع فراوانى از همنوعان، موجّه و پسنديده نيست (اگر اين هلاكت، هلاكت ابدى باشد). ازاين‌رو از منظر آموزه‌هاى اسلامى هيچ كس مجاز نيست براى سعادتمندى اخروى و هدايت‌يافتگى معنوى ديگران، سعادت و رستگارى خود را فدا كند؛ اگرچه مجاز است جان مادى و خاكى خود را ايثار كند و در اين راه از آن بگذرد. بنابراين امام على (ع) در مسير دستگيرى و هدايت امت پيامبر هرگز حاضر نشد خود را حتى به يك گناه آلوده سازد و مرتكب يك دروغ شود؛ ازاين‌رو بعدها كه حكومت را در اختيار مى‌گيرد و امتش در تبعيت از فرمان‌هاى آن حضرت اهمال و سستى مى‌ورزد، درباره اين مسئله به‌صراحت بيان مى‌كند:

انى لعالم بما يصلحكم و يقيم اودكم ولكنى و الله لا اصلحكم بفساد نفسى.[١]

به‌يقين مى‌دانم آنچه را كه شما را اصلاح مى‌كند و دوستى شما را برمى‌انگيزد؛ اما به خدا سوگند، هرگز با به‌تباهى‌كشاندن خود، شما را اصلاح نخواهم كرد.

در بيتى منسوب به آن حضرت آمده است:

أثام- ن ب- النف- س النفيس- ة ربّها وليس لها فى الخلق كلهم ثمن.[٢]

من ارزش نفس خودم را هيچ موجودى جز پروردگارم نمى‌دانم؛- زيرا- ارزش همه آنچه در دنياست، با آن برابرى نمى‌كند.

اين عملكرد، محصول ارزشى است كه انسان بايد براى خود قايل باشد تا سعادت ابدى و رستگارى خود را، حتى به بهاى سعادت أمّتى فدا نكند.

البته وجود متون فراوان درباره ارزش نفس انسان در قرآن و روايات، نبايد موجب شود آدمى خود را يگانه دوران به شمار آورد و بندگى خداوند را نيز به فراموشى سپارد؛ چرا كه او هرچه هست، از خداست و هرچه دارد، از او دارد. قرآن كريم براى يادآورى اين نكات در آيات متعددى انسان را مخاطب قرار مى‌دهد و درباره غفلت از آن هشدار مى‌دهد. آيه ذيل يكى از آن آيات است:

[١]. بحار الانوار: ج ٣٤ ص ١٤.

[٢]. همان: ج ٤٧ ص ٢٥.