رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٢٢ - ج - خودآگاهى فطرى

علامه طباطبايى در بحث معرفت شهودى، آن را معرفت فطرى مى‌داند و درباره فطرى بودن اين معرفت مى‌گويد:

واما داستان تكامل نوع انسانى در علم و تمدن در جاى خود صحيح است؛ وليكن نبايد مسئله اشهاد را به آن قياس كرد. تكامل انسان در علوم نظرى و اكتسابى است كه نتايج و فروعى است كه تدريجاً براى انسان حاصل مى‌شود، به‌خلاف اشهاد و خودبينى انسان، و اينكه من محتاج به مربى هستم كه تربيتم كند؛ زيرا اين معنا از مواد علم است، و قبل از نتايج براى انسان حاصل مى‌شود، و از علوم فطرى و اولين نقشى است كه در نفس منتقش مى‌گردد، و بعد از اين انتقاش است كه نتايج و فروع متفرع بر آن مى‌شود و چنين علمى معقول نيست كه بعد از علوم ديگر براى انسان حاصل شود.[١]

اين معنا را از كلام نورانى پيامبر خدا (ص) نيز مى‌توان استفاده كرد، آنگاه كه در تفسير يكى از آيات قرآن مى‌فرمايد:

«كل مولود يولد على الفطرة- يعنى على المعرفة فذلك قوله: وَ لَئِنْ سَألْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأرْضَ لَيقُولُنَّ اللهَ».

[٢]

از كلام امام باقر (ع) نيز درباره آيه شريفه‌ حُنَفاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ‌[٣] نيز همين معنا قابل برداشت است:

«وهى الفطرة التى فطر الله الناس عليها، لا تبديل لخلق الله و قال: فطرهم الله على المعرفة».[٤]

آيت‌الله مكارم شيرازى نيز اين آيه را به معرفت فطرى مرتبط مى‌داند و مى‌گويد:

الآيات المذكورة أعلاه، تشير إلى «التوحيد الفطرى» و وجود الإيمان فى أعماق روح الإنسان ....[٥]

البته اين نوع تبيين از آيه، منحصر به مفسران يادشده نيست و بسيارى ديگر از مفسران، همين ديدگاه را دارند.[٦]

[١]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٨ ص ٣١٠.

[٢]. البرهان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ٦٠٨ ح ٤٠٥٦؛ التوحيد: ص ٣٣١ ح ٩.

[٣]. حج: ٣١.

[٤]. البرهان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ٦٠٨ ح ٤٠٥٦؛ التوحيد: ص ٣٣١ ح ٩.

[٥]. الأمثل فى تفسير كتاب الله المنزل: ج ٥ ص ٢٨٦.

[٦]. ر. ك: نرم‌افزار جامع التفاسير( نور الانوار ٣) ذيل آيه ١٧٢ از سوره اعراف.