رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٨١ - ج - هدف از اصلاح رفتار اخلاقى با خود

اخلاقى را از خود دور كنيم، بايد در آغاز پاسخ داده شود. دراين‌باره ديدگاه‌هاى متفاوتى وجود دارد. برخى مكاتب، هدف اخلاق را رسيدن به آرامش و لذت‌

جاودانه، و رسيدن به آن را در گرو دست كشيدن از لذات مادى و دنيوى مى‌دانند؛ ازاين‌رو رياضت در دنيا را ترويج مى‌دهند.[١] برخى اديان، هدف از اخلاق را دستيابى به پندار و رفتار نيك مى‌دانند.[٢] يهوديت، عدالت را[٣] و مسيحيت، تقرب به كمال مطلق را[٤] هدف اخلاق به‌شمار مى‌آورد. برخى حكيمان، فضيلت را و برخى سعادت را هدف اخلاق دانستند و البته تعريف آنان از فضيلت و سعادت نيز گاه متفاوت به نظر مى‌رسيد.[٥] اما انديشمندان غربى متأخر، اهداف جديدى براى اخلاق ابداع كردند. در قرون متأخر، اصالت به انسان داده شد و مكاتب اومانيستى شكل گرفت. به اين ترتيب، اهداف اخلاق نيز تغيير كرد. رسيدن به لذت حداكثرى‌[٦] و انجام‌دادن وظيفه انسانى،[٧] دو هدف عمده‌اى است كه انديشمندان غربى، براى اخلاق تعيين كرده‌اند. انديشمندان مسلمان، با استفاده از قرآن و حديث ديدگاه‌هاى متفاوتى دارند. برخى چون ابن‌سينا، عدالت اجتماعى را هدف اخلاق دانسته‌اند؛[٨] برخى ديگر شناخت خدا، كمال فردى يا عدالت فردى و عدالت اجتماعى را اهداف اخلاق مطرح مى‌كنند.[٩]

اينكه هدف از اخلاق، كه همان هدف نهايى زندگى انسان است، متعدد است يا واحد، جاى بسى تأمل است. استاد مصباح يزدى معتقد است اهداف ميانى مى‌توانند متعدد و متنوع باشند؛ يعنى هر كارى مى‌تواند براى چند هدف ميانى صورت گيرد. همچنين اهداف ميانى، منعى ندارد كه براى كارى هدف باشند و براى هدفى بالاتر، مقدمه؛ اما اين فرايند تا بى‌نهايت نمى‌تواند ادامه داشته باشد؛ يعنى هدف متعالى‌

[١]. اوپانيشاد: ص ٤٤.

[٢]. اوستانامه: ص ٣٧، ٣٩، ٨٧.

[٣]. كتاب مقدس( عهد عتيق و عهد جديد): ص ٨٥٣، ٩١٢، ٩٦١.

[٤]. انجيل برنابا: ص ٩٢.

[٥]. ر. ك: اخلاق نيكو ماخوس: ص ٥٢٨؛ جمهور افلاطون: ٧- ١٧.

[٦]. ر. ك: انسان كامل ص ٤٢( ديدگاه نيچه).

[٧]. بنياد ما بعد الطبيعه اخلاق: ص ٧٨.

[٨]. هدف زندگى، ص ١٥.

[٩]. رضا حق‌پناه،« اخلاق، فضيلت، گوهر جامعه دينى»، انديشه حوزه، ش ٧٩- ٨٠.