رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٦٨ - ب - تأثير باطنى رفتار انسان بر وجود خويش

به‌گردن‌افتاده، كنايه از روح انسان است كه از اعمالش متأثر شده، و بر نفس و اعضا و جوارح نقش مى‌بندد و اعضا و جوارح در روز قيامت، انسان را رسوا مى‌كند.

هى بعينها نفسه التى رسخت فيها آثار أعماله بحيث انتقشت بها يلقيه منشورا لكشف الغطاء.[١]

اين كارنامه، همان روح انسان است كه عمل انسان بر آن رسوخ كرده، نقش بسته است؛ همانند آنكه كتاب اعمال را باز كرده و در مقابل او قرار داده باشند چون پرده‌ها كنار رفته است.

بنابراين رفتار و گفتار انسان‌ها در باطن آن‌ها تأثيرگذار است و آن‌ها مى‌توانند با انتخاب رفتارى پسنديده و نيك، و حركت بر اساس آنچه خداوند در مسير تكامل بشر تعيين فرموده است، شخصيتى صالح و نيكوكار و برخوردار از همه كمالات بسازند؛ يا با عملكرد نادرست و مخالفت با دستورهاى شرع مقدس و عقل، خود را افرادى بسازند ظلمانى و فاقد نورانيت باطن و موجوداتى پست و حيوانى كه فقط در ظاهر به شكل انسان هستند. اين تأثير، هم در دنيا و هم در آخرت نمايان مى‌شود. البته مشاهده تغييرات در دنيا و آخرت يكسان نيست و براى مشاهده برخى تغييرات در دنيا، پاكى و صفاى باطن نياز است. تأثير ياد خدا در آرامش، و افزايش نورانيت انسان مؤمن با نماز شب، فقط نمونه‌هايى از آثار جسمى و روحى رفتارهاست: الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ‌؛[٢] آن‌ها كه به خدا ايمان آورده و دل‌هاشان به ياد خدا آرام مى‌گيرد؛ آگاه باشيد كه تنها ياد خدا آرام‌بخش دل‌هاست.

براى مثال، يكى از رفتارهايى كه در ظاهر آدمى اثر دارد، به‌جا آوردن نماز شب است. امام صادق (ع) مى‌فرمايد:

صلاة الليل تُبَيّض الوجه و صلاة الليل تطيّيب الريح.[٣]

نماز شب، صورت را نورانى مى‌كند و نماز شب، انسان را خوشبو مى‌سازد.

امام على (ع) نيز درباره تأثير گناه مى‌فرمايد:

[١]. تفسير الصافى: ج ٤ ص ١٨٩.

[٢]. رعد: ٢٨.

[٣]. منتخب ميزان الحكمة: ج ٢ ص ٥٩٦ ح ٣٦٦٦.