وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً.[١]

وكارنامه نهاده مى‌شود. آنگاه بزهكاران را از آنچه در آن است بيمناك مى‌بينى و مى‌گويند: اى واى بر ما، اين چه نامه‌اى است كه هيچ كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته، جز اينكه همه را به‌حساب آورده است؛ و آنچه را انجام داده‌اند حاضر يابند، و پرودگار تو به هيچ كس ستم روا نمى‌دارد.

بنابراين، در اهميت رفتار انسان با خود از منظر دين، همين بس كه همه رفتارهاى انسان به صورت مستقيم يا غيرمستقيم، رفتار با خود به‌شمار مى‌آيد و سود و زيان رفتارهاى او نيز به خود او بازگشت مى‌كند. پس ترديدى نمى‌ماند كه سعادت و رستگارى انسان، در گرو انتخاب رفتار صحيح و منطبق با ارزش‌هاى انسانى و اسلامى است؛ تاآنجاكه امام على (ع) حتى خدمت به همنوعان و دستگيرى از آن‌ها را نيز دستگيرى از خود و خدمت به خود دانسته، مى‌فرمايد:

ان مكرمة صنعتها الى احد من الناس انما اكرمت بها نفسك و زينت بها عرضك فلا تطلب من غيرك شكر ما صنعت الى نفسك:[٢]

هر نيكى كه با يكى از مردمان انجام دهى، همانا درحقيقتْ تكريم خودت خواهد بود و آبروى خود را آراسته‌اى؛ پس از غير خودت سپاس‌گزارى كارى را كه براى خودت انجام داده‌اى، درخواست مكن.

بنابراين، اهميت تشخيص رفتار صحيح، در گام نخست، و انجام‌دادن آن در گام بعد، از هر چيز ديگر در زندگى آدمى مهم‌تر خواهد بود.

اكنون مى‌توان گفت كه مقصود از رفتار با خود، بسيار گسترده‌تر از آن است كه در ابتدا تصور مى‌شد؛ چرا كه در آغاز به نظر مى‌رسيد رفتار انسان با خود، فقط آن دسته از رفتارهايى را در بر مى‌گيرد كه مستقيماً به خود او ارتباط داشته، شامل رفتارهاى او با خدا، همنوعان و طبيعت نمى‌شود؛ اما اكنون به‌خوبى آشكار مى‌شود كه هر نوع رفتار آدمى، در هر حوزه رفتارى، با خود او نيز مرتبط است و نتيجه آن سرانجام، به‌

[١]. كهف: ٤٩.

[٢]. غرر الحكم: ح ٨٦٩٥.