رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٦٧ - ٢ كنترل شكم از پرخورى

امام سجاد (ع) در رساله حقوق، پرهيز از خوردنى‌ها و آشاميدنى‌هاى حرام را حق شكم، و انسان را به رعايت آن مكلف مى‌داند:

وأما حق بطنك فأن لا تجعله وعاء لقليل من الحرام و لا لكثير و أن تقتصد له فى الحلال.[١]

واما حق شكم تو اين است كه آن را ظرف كم يا زياد از حرام قرار ندهى، و از حلال هم به‌اندازه استفاده كنى.

سيره پيشوايان دينى (عليهم السلام) و نيز علماى بزرگ اسلامى در اين حوزه بسيار مبسوط، خواندنى و جذاب است كه پرداختن به آن، فرصتى مستقل و تتبعى وسيع مى‌طلبد و در جاى خود بسى ارزنده خواهد بود.

٢. كنترل شكم از پرخورى‌

رفتار ديگرى كه درباره خوردن و آشاميدن بايد به آن توجه شود، پرهيز از پرخورى است. دورى از پرخورى، ضمن تأمين سلامت جسم، نورانيت دل و قلب را در پى خواهد داشت‌[٢] و گرفتارى در دام پرخورى، در كنار فراهم آوردن زمينه ابتلا به بيمارى‌هاى جسمى و روحى، قساوت قلب و تاريكى دل را در پى دارد.[٣]

پيامبر خدا (ص) در خصوص ضرورت و اهميت پرهيز از زياده‌روى در خوردن و آشاميدن و تأثير آن در باطن و قلب انسان فرموده است:

لا تُميتُوا الْقُلُوبَ بِكثْرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، فَإِنَّ الْقُلُوبَ تَمُوتُ كالزُّرُوعِ إِذا كثُرَ عَلَيهِ الْماءُ.[٤]

---

[١]. تحف العقول: ص ٤٤٥.

[٢]. ر. ك: الفردوس: ج ١ ص ٢٩١ ح ١١٣٨:

إِذا أقَلَّ الرَّجُلُ الطَّعِمَ مُلِى‌ءَ جَوْفُهُ نُوراً: آدمى اگر كم‌غذا باشد، باطنش پُرنور شود؛ مواعظ العددية: ص ٧١: از لقمان حكيم نقل شده است: اذا قَلَّ طَعْمَةُ الْمَرْءِ عاشَ طَويلا: اگر آدمى غذايش كم باشد، عمر طولانى خواهد داشت؛ بحار الانوار: ج ٦٢ ص ١٤٢ ح ٩: امام رضا( ع): لَوْ أنَّ النَّاسَ قَصّروُا فى الطَّعامِ لأسْتَقامَتْ أبْدانَهُم: اگر انسان‌ها كم‌خورى مى‌كردند، بدن‌هايشان مقاوم‌تر مى‌شد؛ تنبيه الخواطر: ج ٢ ص ١٢١: پيامبر( ص): مَنْ سَرَّهُ أنْ يخَلِّصَ نَفْسَهُ مِنْ إبْليسِ فَلْيذيبُ شَحْمَهُ وَ لَحْمَهُ بِقِلَّةِ الْطَّعامِ: هر كس دوست دارد از شر ابليس رهايى يابد، چربى و گوشت بدنش را با كم‌خورى ذوب كند؛ همان: ص ١١٩: ألْقْلبُ يتَحَمَّلُ الْحِكْمَةَ عِنْدَ خُلُوِّ الْبَطْنِ: قلب زمانى مى‌تواند حكمت را در خود نگاه دارد، كه شكم‌[ از غذا] خالى باشد.

[٣]. ر. ك: محمدتقى سبحانى نيا، حديث تندرستى، نشر هماى غدير، قم ١٣٨٦ ص ٧٣.

[٤]. مكارم الأخلاق: ج ١ ص ٣٢٠ ح ١٠٢٥.