رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٢٩ - ه - الهام

الهام فجور و تقوا، همان عقل عملى (فطرى) است، كه از نتايج تسويه نفس است. پس الهام مذكور، از صفات و خصوصيات خلقت آدمى است، همچنان كه در جاى ديگر فرمود: فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ‌[١]

صاحب تقريب القرآن الى الاذهان نيز درباره اين آيه مى‌نويسد:

فَألْهَمَها أى عرّفها بطريق الإلقاء فى القلب فُجُورَها أى عصيانها وَ تَقْواها أى إطاعتها، فإن كل إنسان يميز بين الخير و الشر و الطاعة و العصيان.[٢]

آيه ديگرى كه درباره الهام مى‌توان به آن استناد كرد، در سوره كهف وارد شده است: فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَيْناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً[٣] در آنجا بنده‌اى از بندگان خاص ما را يافتند كه به او رحمت و لطف خاصى از نزد خود عطا كرديم، و هم از نزد خودْ به وى دانش عطا كرديم.

علامه طباطبايى درباره عبارت‌ «وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً» مى‌نويسد:

از اينكه موهبتى است كه به غير انسان اختصاص نمى‌يابد، آشكار مى‌شود كه آن تعليم از نوع دوم، يعنى نعمت‌هاى باطنى است.[٤]

ايشان در ادامه، درباره همين بخش از آيه مى‌نويسد:

اين علم نيز مانند رحمت، علمى است كه غير خدا كسى در آن صنعى و مداخله‌اى ندارد، و چيزى از قبيل حس و فكر در آن واسطه نيست؛ و خلاصه، از راه اكتساب و استدلال به دست نمى‌آيد. دليل بر اين معنا جمله «من لدنا» است كه مى‌رساند منظور از آن علم، علم لدنى و غير اكتسابى و مختص به اولياء است.[٥]

همچنين آيه شريفه هفتم از سوره قصص مى‌فرمايد:

[١]. همان. و تفريع الإلهام على التسوية فى قوله:« وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها» إلخ للإشارة إلى أن إلهام الفجور و التقوى و هو العقل العملى من تكميل تسوية النفس فهو من نعوت خلقتها كما قال تعالى: فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ.

[٢]. تقريب القرآن إلى الأذهان: ج ٥ ص ٦٨٤.

[٣]. كهف: ٦٥.

[٤]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ١٣ ص ٣٤٢.

[٥]. همان.