حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢٢٥ - اجتهادات نادرست ديگرى در معنا و اعراب

٥- ابراهيم نخعى مدعى است: «إِنْ هذانِ لَساحِرانِ» و «ان هذين لساحران» يكى است شايد كاتبان «الف» را به جاى «ياء» گذاشته‌اند. همچنين است «واو» در:

«الصابئون و الراسخون» كه به جاى «ياء» گذاشته شده است. ابن اشته مى‌گويد: مقصود آن است كه در كتابت حرفى جاى حرف ديگرى گذاشته شده است مانند: «صلاة زكات و حيوة»[١].

ملاحظه كنيد چگونه يك مطلب صحيح را نخست غلط تصور مى‌كنند و بعد با زحمت در صدد چاره‌جوئى برآمده براى آن عذرتراشى مى‌كنند.

٦- از ابن عباس روايت كرده‌اند كه «واو» را از: «و ضياء» در اين آيه حذف مى‌كرد: وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسى‌ وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِياءً. و مى‌گفت: «واو» را از اينجا برداريد و در اوّل اين آيه قرار دهيد:

(و) الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ‌.

چرا كه وى گمان مى‌كرد عطف بر موصول قبل از آن است‌[٢] البته واضح است كه ابن عباس در اين مورد اشتباه كرده و حقيقت معنا را در نيافته است.

ب: از جمله خطاها عدم درك معناى برخى از آيات بود كه منجر به اجتهادات باطل در قرائت آيات شد. براى نمونه موارد زير را ذكر مى‌كنيم:

١- از ابن عباس درباره آيه: مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ نقل شده است كه گفت: اين از اشتباه كاتب ناشى شده است. خداوند اعظم از آن است كه نور او مانند نور مشكاة باشد بلكه درست اين است: مثل نور المؤمن كمشكاة[٣].

٢- ابو حنيفه- به عمر بن عبد العزيز نيز منسوب است- آيه شريفه ذيل را چنين قرائت مى‌كرد: إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ با رفع «اللّه» و نصب «علماء»[٤] ظاهرا اين غلط و لحنى است كه قارى مرتكب شده است و يا آن كه معناى آيه را درنيافته است لذا

[١] الاتقان، ج ١، ص ١٨٤.

[٢] الدر المنثور، ج ٤، ص ٣٢٠. الاتقان، ج ١، ص ١٨٥ به نقل از: ابن ابى حاتم، سعيد بن منصور و ديگران.

[٣] الاتقان، ج ١، ص ١٨٥ به نقل از: ابن اشته و ابن ابى حاتم.

[٤] الجامع لاحكام القرآن، ج ١٤، ص ٣٤٤. البرهان/ زركشى، ج ١، ص ٣٤١. التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٤٤ و ٤٥. الاتقان، ج ١، ص ٧٦. و النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ١٦.