حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢٢٤ - اجتهادات نادرست ديگرى در معنا و اعراب
رازى و نيشابورى جرأت تخطئه سعيد را پيدا نكردهاند در حالى كه قرائت فوق را صحيح مىدانند. رازى در اين باره مىگويد: «راه يابى چنين غلطى به مصحف منقول بالتواتر از رسول اللّه- ص- بعيد است. و چطور ممكن است ادعاى وجود غلط در چنين مصحف مجمع عليه كرد[١]؟» نيشابورى هم مىگويد: «سستى اين ادعا آشكار است؛ زيرا كه اين مصحف متواترا از رسول خدا- ص- نقل شده است[٢] ...».
اما زمخشرى در اين مورد با صراحت مىگويد: به اين قبيل ادعاها نبايد توجه كرد كسى اين ادعاها را باور مىكند كه در كتاب، غور نكرده باشد و با مذاهب بيانى عرب آشنا نباشد و شيوه آنان را در نصب كلمات از باب اختصاص و تنوع در به كار بردن نصب نشناسد. كسى اين ادعا را باور مىكند كه فراموش كرده است سابقين و اوّلين از مسلمانان كه توصيف آنان در تورات و انجيل هم آمده است آنچنان بلندهمت و غيور بودند كه اسلام را از هر گونه مطاعن و عيوب حفظ مىكردند و رخنهاى باقى نمىگذاشتند تا آيندگان بيايند و آن رخنه را پر كنند و پارگى را رفو نمايند[٣].
٣- از سعيد بن جبير منقول است كه در قرآن چهار كلمه با لحن و خطا نگاشته شدهاند: «الصابئون، المقيمين، فاصدق و أكن من الصالحين و ان هذان لساحران ...»[٤] اما واقع مطلب آن است كه غلط و خطا از خود سعيد است يا ناقل اين روايت، آنچنان كه قبلا توضيح داديم.
٤- ابان بن عثمان هم نصب «المقيمين» را خطا مىدانست و در مقام توجيه آن مىگويد: كاتب پس از نوشتن ما قبل آن از املاءكننده پرسيد: چه بنويسم؟ گفت:
«الْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ» كاتب هم آنچه گفته شده بود، نوشت ...[٥] پاسخ ابان هم پاسخ هم نظران اوست كه قبلا بيان كرديم.
[١] تفسير كبير، ج ١١، ص ١٠٦. و ج ٢٢، ص ٧٤. و لباب التأويل، ج ١، ص ٤٢٢.
[٢] غرائب القرآن در حاشيه طبرى، ج ٦، ص ٢٣.
[٣] الاتقان، ج ١، ص ١٨٣. تاريخ القرآن/ آبيارى، ص ١٢١. و التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٣٢١ و ٣٢٢ به نقل از: المصاحف سجستانى، ص ٣٣ و ٣٤.
[٤] كشاف، ج ١، ص ٥٩٠ و به نقل از آن در: لباب التأويل، ج ١، ص ٤٢٢.
[٥] تاريخ القرآن/ آبيارى، ص ١٢٠. التمهيد، ج ١، ص ٣٢١ و ٣٢٢ هر دو به نقل از: المصاحف، ص ٣٣ و ٣٤ و به نقل از: معالم التنزيل و لباب التأويل، ج ١، ص ٤٢٢.