مجموعه احادیثی که به تفسیر دابة الارض و مصداق آن مربوط می‌شوند، در الکافی، یک حدیث[١] و در بحار الأنوار با حذف مکررات، تعداد چهل حدیث[٢] و در تفسیر علی بن ابراهیم قمی، چهار حدیث[٣] و در تأویل الآیات الظاهرة، پنج حدیث است.[٤]

در منابع دیگر نیز به روایاتی از این دست برمی‌خوریم. این نوشتار، ضمن استقصای همه روایاتی که برای دابة الارض مصداقی تعیین نموده‌اند، در صدد است که هر مورد را مصدریابی کرده و به منابع آن ارجاع دهد.

روایاتی که براساس آنها حضرت امیرمومنان٧ از خود به عنوان دابة الارض تعبیر نموده‌اند

١. مُحَمَّدُ بْنُ یحْیى وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَلِی بْنِ حَسَّانَ قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الرِّیاحِی، عَنْ أَبِی الصَّامِتِ الْحُلْوَانِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ٧... و قال أمیر المؤمنین: أنا قسیم الجنة و النار لا یدخلها داخل إلا على أحد قسمین... و الدابة التی تكلم الناس.[٥]

ابو صامت حلوانی از امام محمد باقر٧ روایت کرده است: امیر مؤمنان٧ فرموده‌اند: که من تقسیم کننده بهشت و دوزخ بوده و کسی جز به یکی از آنها داخل نمی‌شود... . و دابه‌ای هستم که با مردم سخن خواهد گفت.

٢. محمد بن العباس، قال: حدثنا جعفر بن محمد الحلبی، عن عبد الله بن محمد الزیات، عن محمد ابن عبد الحمید، عن مفضل بن صالح، عن جابر بن یزید، عن أبی عبد الله الجدلی، قال: دخلت على علی٧، فقال: «أنا دابة الأرض».[٦]

ابو عبدالله جدلی گفت: روزی خدمت علی٧ رسیدم، امام فرمود: من دابة الارض هستم.

٣. حَدَّثَنَا عَلِی بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَاتِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِسْحَاقَ الرَّاشِدِی، عَنْ خَالِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِیمِ بْنِ یعْقُوبَ الْجُعْفِی، عَنْ جَابِرِ بْنِ یزِیدَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِی قَالَ:

[١]. موسوعة امام الخویی، ج٤١، ص٤١٢.

[٢] استادیار دانشگاه فردوسی مشهد.

[٣]. دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد.

[٤]. سورۀ نمل، آیۀ ٨٢.

[٥].الکافی، ج١، ص١٩٧.

[٦]. بحار الأنوار، ج٦، ص٣٠٠، ٣٠٣، ٣٠٤ و ٣١٢؛ ج٧، ص٤٥؛ ج٨، ص٢٥٦؛ ج٩، ص٢٠٤؛ ج١٨، ص٣٧٧؛ ج٢٥، ص٢٥٣؛ ج٢٦، ص٣١٧؛ ج٣٩، ص٢٤٢ ـ ٢٤٣؛ ج٤٠، ص٥٧؛ جص ٤١، ص٥؛ ج٥٢، ص١٠، ١٩٤، ٢٣٤ و ٢٧٥؛ ج٥٣، باب ٢٩. کتاب کنز الجامع الفوائد، تألیف شیخ علی بن سیف بن منصور است و اکنون در دسترس نیست. (بحار الأنوار، ج١، ص١٢)