رسخ الشیء رسوخاً إذا ثبت فی موضعه... کالحبر یرسخ فی الصحیفة و العلم یرسخ فی القلب، و هو راسخ فی العلم داخل فیه مدخلاً ثابتاً، و الراسخون فی العلم یقال هم المدارسون؛[١]

وقتی چیزی در جای خود ثابت و استوار شود، می‌گویند: «رَسَخَ الشّیءُ»؛ مانند جوهر که در کاغذ نفوذ می‌کند و ثابت می‌ماند و دانش که در دل ثابت می‌شود. او در علم راسخ است، یعنی به‌گونه‌ای ثابت و استوار در دانش وارد شده است. و «راسخان در علم» در بارۀ کسانی گفته می‌شود که اهل درس و مطالعه و تحقیق‌اند.

معنای فوق را دیگران نیز آورده‌اند.[٢]

ابن فارس نیز می‌نویسد:

أصل واحد یدلّ علی الثبات و کل راسخ ثابت؛[٣]

راء، سین، و خاء دارای ریشۀ واحدی، حاکی از معنای ثابت و قرار گرفتن است و هر راسخی، ثابت و استوار است.

راغب نیز چنین می‌افزاید:

و الراسخ فی العلم المتخلّق به الذی لا یعرضه شبهة فالراسخون فی العلم هم الموصوفون بقوله تعالی: الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا... ؛[٤]

راسخ در علم کسی است که به علم و دانش آراسته شده و شبهه‌ای بر او عارض نمی‌شود. پس راسخان در علم کسانی هستند که در آیۀ دیگر چنین معرفی شده‌اند که به خدا و رسولش ایمان آورده و سپس شک و ریب دچار نشده‌اند.

در بیانات فوق، افزون بر ریشه‌شناسی لغوی، دیدگاه تفسیری خاصی را نیز می‌بینیم. اما آنچه فقط به ریشه‌شناسی لغوی مربوط است، همان معنای ثبات و قرار گرفتن بدون تزلزل و تعدّی از حد و حریم خاص است.

قرطبی نیز براساس همین کاربرد، در کنار کاربردهای دیگر، این واژه را از اضداد شمرده است.[٥]

به نظر می‌رسد، با توجه به آنچه نقل شد، می‌توان دریافت که این واژه حاوی دو وجه ایجابی و سلبی است. وجه ایجابی آن، حاکی از نفوذ و تعمیق راسخان، در حریم دانش و موصوف شدن به علم و شناخت

[١]. كامل الزيارات؛ بحار الأنوار، ج٩٨، ص١٠٣.

[٢] استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

[٣]. ترتیب العین، ج١، ص١٢٧ و ١٢٨ و ٦٧٥.

[٤]. ر.ک: القاموس المحیط، ج١، ص٥١٤؛ تاج العروس، ج٧، ص٢٥٧.

[٥]. ترتیب مقاییس اللغه، ص٣٧٤.