همراه ساخته است. این سختی‌ها مانع تمسّک به احادیث و استفاده از آنها نیستند؛ لکن سبب شده‌اند که در میان عالمان و متفکران و فقیهان، بر سر آنها، دسته‌بندی‌هایی بروز کند. به تعبیر دیگر: اختلاف نظرهایی که در تمسّک به احادیث و حجّیت آنها در مقام اثبات و احرازْ شکل گرفته‌اند، با مسلّم انگاشتن حجّیت ثبوتی احادیث، امکان ظهور یافته‌اند. این، بدان معناست که صاحبان این دیدگاه‌ها، در مقام ثبوت، چنین رأی و نظری ندارند.

مشکلاتی که سبب ظهور این دیدگاه‌ها شده‌اند، فهرستوار، عبارت‌اند از:

١. شفاهی بودن نقل‌ها یا عدم کتابت در قرون اولیه؛

٢. مشکلات کتابت، از قبیل: خطاها و مشکلات استنساخ، نبود نقطه‌گذاری، دشواری‌های خطّ کوفی، تصحیف و... ؛

٣. جعل و وضع؛

٤. نقل به معنا.

این مشکلات چهارگانه، در طول تاریخ، برای احادیث، مشکلاتی را به بار آورده و سبب پیدایش برخی از دانش‌های حدیثی، چون علم رجال (برای شناسایی احادیث صحیح از سقیم) و درایة الحدیث (برای شناسایی تصحیف و تحریف و تدلیس) شده‌اند.

با این همه، در بارۀ برخی از این موضوعات، مانند مسألۀ نقل به معنا و تطبیق آن بر احادیث یا مشکلات کتابت و استنساخ (چون عدم نقطه‌گذاری و دشواری‌های خطّ کوفی)، تاکنون کارهای جدّی صورت نپذیرفته است. به هر روی، این امور، سبب پیدایش دیدگاه‌هایی در قلمرو تمسّک به اخبارِ (احادیثِ) موجود شده است که در زیر، فهرستوار به آنها اشاره می‌گردد.

پیشاپیش باید یادآوری کرد که اَخباری‌ها، برای تمامی احادیث (اخبار)، حجّیت اثباتی قایل‌اند و از اعتبار همۀ آنها دفاع می‌کنند؛ گرچه میان خود، اختلاف نظرهای دارند.

و نیز باید توجه کرد که همۀ عالمان شیعه و صاحبان دیدگاه‌های پیش گفته، برای احادیث فقهی‌ای که واجد شروط مذکور در کتب اصول فقه و رجال باشند، اعتبار اثباتی قایل‌اند و اختلافی در این باره ندارند.

دیدگاه‌ها در بارۀ قلمرو تمسّک به اخبار

١. عدم حجّیت مطلق خبر واحد، به صورت مطلق

این نظر، در حوزۀ شیعی بغداد، رواج داشت و عالمانی چون سیّد مرتضی بر آن، تأکید داشتند. سید مرتضی چندین رساله در عدم حجّیت خبر واحد، تحریر کرد.[١] پس از مکتب بغداد، این نظر تا قرن ششم نیز پیروانی جدّی داشت که می‌توان به ابن ادریس، ابن زهره و... اشاره کرد.[٢]

ابن ادریس در مقدمۀ کتابالسرائر، پس از نقل سخنان سیّدِ مرتضی در منع از عمل به خبر
واحد می‌نویسد:

[١]. الذریعة إلی اصول الشریعة، ج٢، ص٤٢، ٥٢ ـ ٥٣، ١٨١؛ رسائل الشریف المرتضی، ج١، ص٢٠٢؛ ج٢، ص٣٠.

[٢]. نظریة السنة فی الفکر الإمامی الشیعی، ص٨٥ ـ ٩٦.