اکنون با در نظر گرفتن توضیحات گذشته، مى‌توان به راز فضائل بزرگى که براى زیارت سید الشهدا٧ از اهل بیت: گزارش شده، پى برد و دریافت که چرا زیارت بامعرفت او، برتر از حجّ استحبابى است؟ و چرا زیارت سایر امامان:، همسان با زیارت سید الشهدا٧‌ است؟ و چرا زیارت امام رضا٧ در شرایط اجتماعى خاصّى که تنها گروه خاصّى از شیعیان به زیارت او مى‌روند، با فضیلت‌تر از زیارت امام حسین٧ است؟

در واقع، همه این روایات، مى‌خواهند حج را با حقیقت خود، پیوند دهند و مردم مسلمان را براى تشکیل حکومتى مبتنى بر ارزش‌هاى توحیدى، آماده سازند و براى تشکیل حکومت جهانى اسلام به رهبرى مهدى آل محمّد٤، زمینه‌سازى نمایند.

به سخن دیگر، پیام سیاسى همه این روایات، زمینه‌سازى براى حکومت اهل بیت: است. این پیام را از زیارت همراه با معرفتِ قبور همه خاندان رسالت، مى‌توان دریافت کرد، هر چند در مقاطع خاصّى از تاریخ، زیارت برخى از امامان:، ممکن است به دلیل پیامى سازنده‌تر، از فضیلت بیشترى برخوردار باشد؛ لیکن به نظر مى‌رسد که زیارت هیچ یک از امامان، نمى‌تواند به اندازه زیارت سید الشهدا٧ براى تشکیل حکومت دینى، مؤثّر باشد. لذا زیارت ایشان، بیش از هر امام دیگرى مورد تأکید و توصیه قرار گرفته است.

٤. نهادینه کردن فرهنگ زیارت امام حسین٧

بى‌تردید، زیارت امام حسین٧، نماد و نشانه بالندگى مکتب اهل بیت: است. نهادینه کردن این فرهنگ، بویژه در فضاى سیاسى بستۀ آن روز، مشکلات خاصّ خود را داشت و از باب «ثَوابُ العَمَلِ عَلى قَدرِ المَشَقَّةِ فیهِ؛[١] پاداش عمل، به اندازه دشوارى آن است» و «أفضَلُ الأَعمالِ أحَمزُها؛[٢] برترینِ اعمال، سخت‌ترین آنهاست»، کسانى که درنهادینه کردن این فرهنگ، نقش بیشترى ایفا کرده‌اند، قطعاً از پاداش بیشترى برخوردارند.

بنا بر این، مى‌توان گفت: شرایط سیاسى و اجتماعى، در مضاعف شدن ثواب زیارت، نقش دارد، چنان که زیارت امام رضا٧ با توجّه به فاصله بسیار خراسان از مدینه و عراق، در دوران امامت امام جواد٧ با تأکید بیشترى همراه گردیده است ؛ زیرا زیارت امام حسین٧ در آن ایام، به یک فرهنگ تبدیل شده بود ؛ امّا فرهنگ‌سازى براى زیارت امام رضا٧، نیاز به حرکت جدیدى داشت. این چنین است که در شرایط دیگر، شاید نتوانیم بگوییم که زیارت امام رضا٧، با فضیلت‌تر از زیارت جدّش امام حسین٧ است.

نتیجه

از آنچه گذشت، معلوم شد که برشمردن فضیلتی همچون حج و عمره و یا افزون بر آن، اختصاص به زیارت امام حسین٧ ندارد و برای اعمال دیگری نیز چنین فضایلی تصور شده است و دلیل آن، نه کم

[١]. علل الشرائع، ص٤٥٩.

[٢]. عیون الحکم و المواعظ، ص٢١٨.