عن علی بن ابراهیم با سناده قال: کتب امیرالمؤمنین٧ کتاباً بعد منصرفه من النهروان و أمر أن یقرأ علی الناس، و ذلک أن الناس سألوه عن أبی‌ بکر و عمر و عثمان، فغضب٧ و قال: «قد تفرغتم للسؤال عمّا لا یعنیکم و هذه مصر قد انفتحت و قتل معاویة ابن خدیج و محمد بن ابی‌ بکر، فیالها من مصیبة ما أعظمها بمصیبتی بمحمّد، فوالله ما کان إلا کبعض بنی سبحان الله بینا نحن نرجو أن نغلب القوم علی ما فی أیدیهم إذ غلبونا علی ما فی أیدینا و أیدینا و أنا کاتبٌ لکم کتاباً فیه تصریح ما سألتم ـ إن شاءالله تعالی ـ». فدعا کاتبه عبید الله بن أبی رافع، فقال له: «أدخل عليّ عشرة من ثقاتی»، فقال: سمهم لی یا امیرالمؤمنین! فقال: «ادخل أصبغ بن نباتة، و ابا الطفیل عامر بن وائلة الکنانی، و رزین بن حبیش الأسدی، و جویریة بن مسهر العبدی، و خندف بن زهیر الأسدی و حارثة بن مضرب الهمدانی، و الحارث بن عبدالله الأعور الهمدانی، و مصباح النخعی، و علقمة بن قیس، و کمیل بن زیاد، و عمیر بن زرارة»، فدخلوا علیه، فقال لهم: «خذوا هذا الکتاب، و لیقرأه عبیدالله بن أبی رافع و أنتم شهود کل یوم جمعة، فإن شغب شاغب علیکم فانصفوه بکتاب الله بینکم و بینه: بسم الله الرحمن الرحیم من عبدالله علی أمیرالمؤمنین إلی شیعته من المؤمنین و المسلمین[١]...».

در بارۀ این که پرسش کنندگان که بوده‌اند، ابن قتیبه آنان را حجر بن عدّی، عمر و بن الحمق و عبدالله بن وهب را سبی معرفی می‌کند.[٢] ثقفی آنان را بیش از سه تن معرفی کرده،[٣] لیکن بر اساس هر دو نقل، حجر بن عدّی و عمرو بن الحمق در زمرۀ پرسش کنندگان بوده‌اند.

قطعاتی از نامۀ علی٧ به شیعیانشان در نهج البلاغه

در نهج البلاغه قطعاتی از نامۀ مذکور، به صورت پراکنده، آمده است که در این قسمت به مواضع آنها، بر اساس احصای راقم این سطور، اشاره می‌شود:

ـ خطبۀ ٢٦[٤]: «إن الله بعثَ محمداًˆ نذیراً للعالمین... و استشعروا الصبرَ فإنَّه أَدعی إلی النّصر».

ـ بخشی از خطبۀ ١٧٢: «و قال قائلٌ إنّک علی هذا الأمر یا ابن ابی طالب لحریصٌ... دَع ما أنّهم قد قتلوا مِن المسلمینَ مِثل العدّة التی دَخلوا بها علیهم».

ـ خطبۀ ٢١٧: «اللهمَ إنی استعدیک علی قریشٍ... و صبرتُ من کظم الغیظ علی أمرّ من العلقم و آلَمَ للقلب من وَ خزِ الشّّفار».

ـ خطبۀ ٢١٨: «فقدموا علی عماّلی و خزاّن بیت مالِ المسلمین... و طائفةٌ عضُّوا علی أسیافهم فَضا ربوا بها حتّی لَقوا اللهَ صادقین».

[١]. برای اطلاع از برخی از کتاب‌ها در این باره، ر.ک: مصادر نهج البلاغة و اسانیده، ص٦١ ـ١٠٤؛ المدخل إلی علوم نهج البلاغة، ص٢٠٣ـ٢١٠.

[٢]. ر.ک: نهج البلاغة، مقدمۀ مؤلف.

[٣]. برای مثال، ر.ک: مصادر نهج البلاغة و اسانیده؛ استناد نهج البلاغة.

[٤]. در بارۀ تقطیع، ر.ک: الرعایة، ص١٥٥ ـ ١٥٦؛ مقباس الهدایة، ج٣، ص٢٥٤ـ٢٥٧.