فعالیت‌هایی از جانب برخی محققان صورت پذیرفته است.[١] در این مقاله نامه‌ای از حضرت علی ٧ معرفی می‌شود که قطعه‌هایی از آن، به‌طور پراکنده، در نهج البلاغه آورده شده است. این نامه ـ که در نزد بسیاری از علاقه‌مندان تاریخ و سیرۀ علی ٧شناخته شده نیست ـ از جهات زیادی قابل توجه است؛ از جمله این که از بخش‌هایی از آن، تاریخ تحلیلی مختصری برای دورۀ خلفای سه گانه و نیز حکومت علی٧ تا زمان نوشته شدن نامه است. نیز این نامه، هم در مستند کردن برخی از کلمات نهج البلاغه و هم در جبران برخی از قسمت‌های آن ـ که به صورت تقطیع شده آمده ـ مؤثر است. دراین نوشتار، صرف‌نظر از این که تقطیع این نامه توسط خود سید رضی انجام شده و یا این که وی این نامه را به صورت تقطیع شده یافته و آن را نوشته است، جایگاه قطعه‌هایی از این نامه در نهج البلاغه تبیین شده و به برخی از پیامدهای این تقطیع اشاره شده است. شایان ذکر است که موضوع این نوشتار، بررسی همه جانبه مسأله تقطیع در نهج البلاغه نیست، بلکه بررسی موردی است و راه تحقیق بیشتر در بارۀ این موضوع و نیز نقد این نوشتار مفتوح است.

نامه‌ای از حضرت علی٧ به شیعیانشان

در برخی از منابع، به نامه‌ای از حضرت علی٧ خطاب به شیعیانشان پس از فتح مصر و قتل محمد بن ‌ابی ‌بکر اشاره شده است که در پی سؤال برخی از افراد از نظر ایشان در بارۀ خلفای سه‌گانه نوشته شده است. این نامه به صورت کامل و یا بخشی از آن در چندین منبع ذکر شده است. از منابعی که این نامه را به صورت کامل ذکر کرده‌اند، می‌توان به الغارات[٢] ابراهیم بن محمد ثقفی (م٢٨٣ق)، الامام‌ة والسیاسة ابن قتیبه (م٢٧٦ق)، کشف المحجة سید بن طاووس (م٦٦٤ق) و معادن الحکمة محمد بن محسن کاشانی (م ١١١٥ق) اشاره کرد[٣] که دو کتاب آخر، نامه را به نقل از الرسائل شیخ کلینی[٤] (م٣٢٩ق) آورده‌اند. و از منابعی که بخش‌هایی از این نامه را، نه به شکل کامل، ذکر کرده‌اند، می‌توان به المسترشد ابن جریر طبری (متوفای اوایل قرن چهار هجری) اشاره کرد.[٥] یکی از نکات جالب در بارۀ این نامه این است که بر اساس برخی از گزارش‌ها، حضرت علی٧ امر کردند که این نامه با حضور تعدادی از اصحابشان ـ که مشخص فرموده بودند ـ هر روز جمعه خوانده شود. در کتاب الرسائل شیخ کلینی
آمده است:

[١]. الکافی، ج١، ص٨٧.

[٢]. الغدیر، ج١، ص١٤٣.

[٣]. سورۀ شوری، آیۀ ١١.

[٤]. الحکایات، ص٧٧ ـ ٧٨.

[٥] دانشجوی دکتری قرآن و حدیث دانشگاه تهران.