علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٤ - نقد و بررسی روایات تفسیری منقول از امیرالمؤمنین در الدرالمنثور
البته در همان جا این روایت هم نقل شده است:
... عن أبى هریرة وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ، قال: رسول اللهI، وَصَدَّقَ بِهِ، قال: على بن أبى طالبL.[١]
ـ در روایتی دیگر، ابوبکر از زبان امام٧ شجاعترین مردم دانسته شده و بر مؤمن آل فرعون تفضیل یافته است. بخشی از این خبر این است:
... عن علىL انه قال: أیها الناس! أخبرونی بأشجع الناس. قالوا: أنت. قال: لا. قالوا: فمن؟ قال: أبو بکر... ، ثم قال: أنشدکم بالله أمؤمن آل فرعون خیر أم أبو بکرL خیر من مؤمن آل فرعون، ذاک رجل یکتُمُ إِیمانَهُ و هذا رجل أعلن إیمانه.[٢]
اما این خبر با آنچه در بارۀ فرار او و دیگران از میدان جنگ نقل شده، ناسازگار است.[٣]
ـ روایت دیگر الدرالمنثور از امام٧ در فضیلت ابوبکر و عمر این است:
... عن على ابن أبى طالبL انه سئل عن أبى بکر و عمر، فقال: انهما من السبعین الذین سألهم موسى بن عمران فاخرا حتى أعطیهما محمدI قال و تلا هذه الآیة: Gوَ اخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلاً لِّمِيقَاتِنَا...F.[٤]
با توجه به این که هفتاد برگزیدۀ موسی افراد خاص و مشخصی بودهاند، معلوم نیست مراد
از این که شیخین جزء آنان بودهاند، چیست و چه معنا دارد که وجود آنها تا زمان رسول خدا به
تأخیر بیفتد.
ـ سیوطی در تفسیر آیۀ ٤٧ سورۀ حجر نیز این روایت را نقل میکند:
... عن على فی قوله )وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ(، قال: نزلت فی ثلاث أحیاء من العرب، فی بنى هاشم و بنى تیم و بنى عدى و فی أبى بکر و فی عمر.
و سپس روایتی با مضمونی مشابه از امام باقر٧ نقل میکند.[٥]
باید گفت که اولاً، آیه عام است و اختصاصی به بنی تیم، بنی عدی و بنی هاشم ندارد و ثانیاً، در تاریخ از کینههای جاهلی میان این سه طایفه ـ که در خبر امام باقر٧ به آن اشاره شده ـ گزارشی نرسیده است، بلکه آنچه یقینی است، کینههای شدیدی مانند ستیز اوس و خزرج است.
[١]. المیزان، ج٤، ص٢٨٣ ـ ٢٨٤.
[٢]. الدر المنثور، ج٢، ص٢٦٢.
[٣]. مگر اینكه این احتمال ضعیف را وارد بدانیم كه امام٧ «ارجل» را به دلیل عطف بر محل «رئوسكم» منصوب خواندهاند. بنا بر این، عبارت ذیل این خبر، یعنی «عاد الی الغسل» سخن راوی و برداشت او از قرائت آن حضرت است، نه سخن علی٧.
[٤]. الدر المنثور، ج٢، ص٨١.
[٥]. همان، ج٣، ص١٧٠.