یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٧ - عرفان حافظ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٧٧

جلسه چهارم نوبت این است که وارد اصل مطلب شویم یعنی عرفان حافظ، به عبارت دیگر بیانات و اشارات عرفانی حافظ، چه در قسمت به اصطلاح عرفان نظری و چه در قسمت سیر و سلوک و طریقت و عرفان عملی. البته از یک جهت لازم بود که پس از ذکر قرائن و دلایل خارجی و داخلی بر اینکه تفسیر مادی حافظ غلط و حافظنشناسی است، اشعاری را که به ظاهر همان مفاهیم را بیان میکند اعم از جبر و شراب و شاهد و حیرت، و بدبینی و انکار آینده، و نقدگرایی، تحقیر شؤون اخلاقی و مذهبی، و گدایی و دریوزگی، بی مسؤولیتی نسبت به جامعه و خانواده، هنرفروشی، چاپلوسی و مداحی [توجیه کنیم] ولی به نظر میرسد بهتر است اول توضیح کافی در بیانات و اشارات عرفانی حافظ بدهیم سپس به توجیه آنها بپردازیم.

از عرفان نظری یا جهان بینی عرفانی آغاز میکنیم [١] محور جهان بینی عرفانی، توحید یعنی وحدت وجود و نفی کثرت و غیریت است، همچنان که غایت سلوک عرفانی وصول به مرحله شهودی همین حقیقت است.

اینک کلیات جهان بینی عرفانی:

الف. وحدت وجود- الاعیان الثابتة ما شمت رائحة الوجود قطُّ.

ب/ ١. خلقت تجلی است نه علیت و معلولیت.

ب/ ٢. وحدت تجلی، وجود منبسط، حق مخلوقٌ به ج. خلقت (تجلی) ناشی از عشق است، یگانه نیروی آورنده و برنده عشق است. تقدم عشق بر خلقت (کنت کنزاً مخفیاً فاحببت ان اعرف- در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد ... خلقت ظهور جمال است نه عنایت که فلاسفه میگویند).