یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٧ - یادداشت خیر و شر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٤١٧

متضادّات و منشأ تضاد نقصان وجود یعنی عدم است و همین قبول تضاد منشأ فتح باب خیرات است.

ید. خود تضاد مجعول نیست.

١٥. معلوم شد بحث ما در جواب شبهه شرور چهار مرحله دارد:

الف. عدمی بودن شرور.

لیس فی الامکان ابدع مما کان:

ب. تفکیک ناپذیری خیرات و شرور و غلبه خیرات و اینکه این نظام، احسن ما یمکن است. لیس فی الامکان (و فرض العقل لا فرض الوهم) ابدع مما کان.

ج. موجودات موصوف به شریت، به حسب وجود نسبی و قیاسی شرند نه به حسب وجود فی نفسه.

د. شرور بالقیاس از جنبه قیاسی نیز صد درصد بد نیستند، بلکه منشأ خوبیها میباشند. اگر آن بدیها نباشند خوبیهایی هم نخواهند بود.

در اینجا لازم است فواید تضادها و فواید مصیبتها و بلایا، مرگ و فلسفه آن، دردها و رنجها، احتیاجها و فقدانها، شیطان و نفس اماره، زشتیها و تشویهات خلقت، ناتساویها در خلقت و در اجتماع، آفتها از قبیل وباها و سیلها و زلزلهها، کمبود رزق و تنازع بقا [بیان شود.] [١].

سرّ کثرت و اختلاف:

١٦. اسفار، جلد ٣، صفحه ١١٦، ضمن عبارت بهمنیار درباره امور لامجعوله چنین نقل میکند:

فلوکان النقصان فی جمیع الممکنات متشابهاً کانت الانواع کلها نوعاً واحداً و مهیاتها مهیة واحدة و کما ان مهیات الانواع بحقایقها متفاوتة فکذلک هویات الاشخاص التی تحت نوع واحد متفاوتة.