یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨ - حافظ و طرز بیان سمبولیک یا متشابه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٨

حافظ و طرز بیان سمبولیک یا متشابه

میگویند سخن سمبولیک به مفهوم این است که هر لفظی علامت برای معنی دیگری است، نظیر سخن رمزی. پس یک نوع سخن آن است که لفظ و جمله برای افاده معنی و مفهومی است که این لفظ قالب اوست و این سخن عادی است. و گاهی سخن رمزی است، یعنی الفاظ به گونهای گفته شود که مفهوم ظاهر ندارد مثل: اذا دخل السین فی الشین ظهر قبر محیی الدین. بنا بر بعضی [اقوال] وجود حروف مقطعه اول سور قرآن اینچنین است.

ولی نوعی سخن است که متشابه است، یعنی چندبطنی و چندمعنی است و چندلایهای است که هر کدام از آنها یک مفهوم خیلی ظاهر و روشن دارد. آیات متشابه اینچنین است. مثلًا: عارف از پرتو میراز نهانی دانست ... یا: پیاله بر کفنم بند تا سحرگه حشر ... و امثال اینها که در شعر حافظ زیاد است.

اینجا این بحث باید مطرح شود که فلسفه سخن متشابه چیست؟

جز این نیست که هرکس به قدر فهمش مطلب استفاده کند و به قول علامه طباطبایی تفاوت عرفان اسلامی با عرفان بودائی این است که او مکشوف بحث کرده و این که جامع مراتب است در پرده سخن گفته است [١]. در پرده سخن گفتن درس خود اسلام است- رجوع شود به مقاله علامه طباطبایی در جلد اول کتاب محمد صلی الله علیه و آله خاتم پیامبران.

ایضاً سخن عبدالرحمن بدوی در مقدمه سلمان پاک، ص ٣٣.

ایضاً ورقه «حافظ، میو اقتباس از رند».