یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٤ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٧٤

مصلحت واقعی، یعنی چون در طبیعت این حق موجود است در تشریع نیز موجود شده است.

آیا حقوق طبیعی است که به سه قسمت اقتصادی و قضایی و سیاسی تقسیم میشود؟:

٢٢. حقوق را از لحاظ رشته تقسیم میکنند به رشتههای سیاسی و قضایی و اقتصادی، و شاید بتوان گفت از لحاظ واقعیت حقوق انسان این تقسیم صحیح است. واقعاً انسان دارای سه نوع حقوق است: یکی حقوقی که بر طبیعت و ثروتها دارد و یکی حقوقی که در مورد اختلافات و محاکمات و قضاوتها دارد و یکی هم حقوقی که از نظر حکومت و سیاست دارد.

در صفحه ٥٦ جلد اول مبانی حقوق میگوید:

سابقه تاریخی حقوق فطری در یونان و اسلام و قرون وسطی:

علم حقوق در نظر حکمای قدیم یونان به نام علم سیاست جزء حکمت عملی مورد بحث قرار گرفت و در مدنیت رومی از طریق رویه قضایی و احکام دادگاهها ... در یونان قدیم و یا در مدنیت رومی و یا در نظر حکمای قدیم اسلامی و یا دانشمندان اروپا در قرون وسطی تحقیق از مبانی حقوق و بنیاد آن از مطالعه در ذات انسانی و از دقت در ملکات نفسانی و فضایل اخلاقی مانند عدالت و امثال آن مورد بحث قرار گرفته و عقاید آنان جزء مکتب قدیم حقوق طبیعی به شمار میرود ...

مبنای حقوق طبیعی از نظر روسو آزادی است:

اما در سده ١٨ میلادی ژان ژاک روسو مطلب تازهای طرح نمود و به موجب آن حقوق را به آزادی نامحدودی که جهت انسان منفرد در حالت زندگانی طبیعی او متصور است مبتنی دانست. کتاب قرارداد اجتماعی مبنای نظریه مکتب اصالت فرد قرار گرفته است ... پروفسور دوگی نظریه فردیت در حقوق را چنین خلاصه نموده:

انسان برحسب طبیعت آزاد و مستقل و منفرد دارای حقوق فردی آفریده شده و این حقوق لاینفک از صفت انسانیت اوست، جامعه نیز از ارتباط و معاشرت افراد با یکدیگر از روی اراده و خودآگاهی تشکیل شده است. مقصود در این تجمع این است که حقوق طبیعی افراد محافظت و حمایت شود.