یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٦ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٦٦

رعایت حقوق طبیعی افراد است که با این وسیله میتواند حقوق خود را محفوظ داشته و از منافع خویش دفاع کند.

صفحه ٦٠:

با تمام این مقدمات خود را در برابر یک قیاس دو دم ملاحظه میکنیم که تا حدی انتخاب و ترجیح یک طرف برای ما مشکل است. آیا حقوق طبیعی را موضوعی تجربی و وسیله خارجی اعمال زور و تأمین آزادی و مساوات و بالاخره حفظ حیات افراد بدانیم یا اینکه اصولی عقلی و استدلالی و مافوق عمل که در احساسات قانونگذاری و اجرای عدالت مؤثر باشد؟

صفحه ٦٩: حقوق طبیعی در مفهوم متغیر:

گرایش قوانین اساسی جهان به نظریه حقوق طبیعی:

اگرچه امروز قوانین اساسی دولتها عملًا به مفهوم فرضیه حقوق طبیعی گردیده است ولی نظریات و مفاهیم مزبور با آنچه مکتب حقوق فطری ادعا میکرد تفاوت زیادی دارد. حقوق طبیعی که مکتب نامبرده تعقیب میکرد عمومی و لایتغیر بود و برای هریک از مسائل حقوق موضوعه راه حل خیالی قائل بود که عقل انسانی میبایست آن را درک کند و با این ترتیب دو طریق قانونگذاری در عرض یکدیگر وجود داشت: حقوق موضوعه از یک طرف و حقوق طبیعی از طرف دیگر و بین آنها همواره سنجش و مقایسه معمول بود. حقوق موضوعه قواعد ظواهری، احتمالی، ناقص، و حقوق فطری اصول کامل، مطلق و خیالی (یقینی ظ) به شمار میرفت. حقوق موضوعه میبایست به سوی حقوق طبیعی تمایل داشته با آن منطبق گردد.