یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٤ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٤٤

نیستند بلکه فوق حقند.

علت اینکه در فقه اسلام در میان حقوق نامی از حق آزادی نیست، این نیست که در اسلام به حق آزادی معتقد نیستند بلکه آزادی را فوق حق میدانند. پس اعتراض نشود که چرا آزادی جزء حقوق اولیه طبیعی در اسلام نام برده نشده.

٦. اگر ما سخن بالا را قبول کنیم و آزادی و مساوات را حقوق طبیعی بخوانیم، این حقوق طبیعی با حقوق طبیعی که ما در نمره ١ و ٢ گفتیم این فرق را دارد که بالفعل و مشخص و معین است، برخلاف حقوق طبیعی ما که در مواردی که پای عقل و اراده در کار است آنها بالقوه هستند و با عمل مشخص و معین میگردند.

تقسیمات حقوق:

٧. در صفحه ٦ میگوید: حقوق موضوعه بر دو قسم است: مدوّنه و مرسومه. و ایضاً میگوید: حقوق یا خارجی است یا داخلی و هریک از آنها یا عمومی است یا خصوصی. حقوق بین الملل عمومی (حقوق خارجی عمومی) روابط دول را با یکدیگر و همچنین روابط آنها را با تشکیلات بین المللی از قبیل سازمان ملل متحد، دیوان بین المللی دادگستری، دفتر بین المللی کار، اتحاد پستی، سازمان تربیتی و علمی و فرهنگی یونسکو و غیره تعیین میکند. حقوق بین الملل خصوصی حدود اجرای قوانین خارجی را تعیین میکند.

حقوق داخلی خصوصی از قبیل حقوق مدنی، آیین دادرسی مدنی، حقوق بازرگانی و غیره، حقوق و تکالیف افراد را نسبت به یکدیگر معین مینماید. حقوق داخلی عمومی از قبیل حقوق اداری، حقوق عالی، حقوق جزا، اصول محاکمات جزایی و غیره روابط دولت را با افراد معین میکند.

٨. در صفحه ٢٢٢ میگوید: حقوق بشر بر دو قسم است: اول مساوات، دوم آزادی [١]. درباره تساوی میگوید:

[١] رجوع شود به [پاورقی صفحه ٢٥٢]