مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣ - دو امتیاز

عقبافتادگی مردم و کشور را فراهم کردهاند.

موقعی که در تهران میزیست به هیچ وجه تظاهری مخالف مذاق روحانیون از او سر نزد، بلکه برعکس پیوسته میکوشید با علما حسن تفاهم داشته باشد. رساله نیچریه او که هنگام ورود به ایران تازه در بیروت به عربی ترجمه شده و انتشار یافته بود، نسخههایی از آن به دست آورده و به طلاب و فضلا اهدا میکرد و در مجلس ملاقات با مدرسین معقول و منقول سعی میکرد سخنی که از آن حس غرور و خودپسندی شنیده بشود گفته نشود. چنانچه شنیدهام به مرحوم جلوه در ملاقات اول که از سید پرسیده بود: شنیدم شما در مصر کلمات شیخ را تدریس میکردهاید، برای اینکه خفض جناحی کرده باشد، جواب مناسبی داده بود که مرحوم جلوه را بر ضد خود نینگیزد [١].

و هم ایشان میگویند:

سید جمال الدین با تیغ زبان و نوک قلم خود زمینهسازی کرد و شالوده اصلی قبول حکومت مشروطه جدید را در ذهن علمای روحانی مملکت فراهم آورد. در روزی که علمای بزرگ تهران و عتبات در صدر نهضت مشروطه قرار گرفته بودند، معلوم شد حسن ظن و حدس صائب سید جمالالدین درباره عنصر مشروطهساز ایران به خطا نرفته بود و از حرکت تمرّد تنباکو تا مهاجرت به قم و پشتیبانی علما از مشروطهخواهان در برابر کودتای باغشاه همه جا روح او راهنمای کسانی بود که هریک در مقام مقتدی الانامی قرار دارند [٢].

امتیاز دیگر سید جمال این است که با اینکه به اصطلاح مردی تجددگرا بود و مسلمانان را به علوم و فنون جدیده و اقتباس تمدن غربی میخواند و با بیسوادی و