مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٧ - شرایط موفقیت مصلح

مداهنه میکردند؛ مثلًا صورت توحید، صورت برادری و برابری، صورت ممنوعیت ربا محفوظ میبود، اما حقیقت و محتوا نه. خلاصه اینکه دوست داشتند تو اهل مصانعه بودی، و نیستی. پس سَمبَل کردن، به صورتسازی قناعت کردن مصانعه است.

گفتیم رفیقبازی، ملاحظه دوستان، فرزندان، خویشاوندان و مریدان را در اجرای امر خدا دخالت دادن مصانعه است. داستانی از علی علیه السلام در تاریخ مسطور است که از این جهت آموزنده است:

آنگاه که علی علیه السلام به فرماندهی یک سپاه با سربازانش از یمن برمیگشت و حُلّههای یمنی همراه داشت که متعلق به بیتالمال بود، نه خودش یکی از آن حلّهها را پوشید و نه به یکی از سپاهیان اجازه داد در آنها تصرف کند. یکی دو منزل نزدیک مکه (آن وقت رسول خدا برای حج به مکه آمده بود) خود برای گزارش زودتر به حضور رسید و سپس برگشت که با سربازانش با هم وارد مکه شوند. وقتی که به محل سربازان رسید، دید آنها آن حلّهها را آورده و پوشیدهاند. علی بدون هیچ ملاحظه و رودربایستی و مصلحتاندیشی سیاسی، همه را از تن آنها کند و به جای اول گذاشت. سربازان ناراحت شدند. وقتی که به حضور رسول خدا رسیدند، از جمله چیزهایی که رسول خدا از آنها پرسید این بود که از رفتار فرماندهتان راضی هستید؟ گفتند بلی، اما ... و قصه حلّهها را به عرض رساندند. اینجا بود که رسول خدا این جمله تاریخی را درباره علی فرمود: انَّهُ لَاخَیشِنٌ فی ذاتِ اللَّه او خشن تَرَک فردی است در ذات خدا؛ یعنی علی آنجا که پای امر الهی برسد، از هرگونه مصانعه و ملاحظهکاری بدور است. مصانعه و مصانعهدوستی نوعی ضعف و زبونی است و نقطه مقابل خشونت اصولی است که نوعی شجاعت و قوّت است.

اما مضارعه. مضارعه یعنی مشابهت. آن کس که میخواهد جامعهای را اصلاح کند و تغییر دهد، خودش نباید همرنگ همان مردم باشد و همان نقاط ضعف که در مردم هست در خودش وجود داشته باشد. کسی موفق به اصلاح نقاط ضعف میشود که خود از آنها مبرّا باشد.