مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٩ - مزایای حوزه های علوم دینی ما

را که از استاد فرا میگیرند دقیقاً مطالعه میکنند و سپس مباحثه میکنند و مینویسند و در همان حال دروس دیگر را تدریس میکنند. این جهات سبب میشود که طلاب در حدود تحصیلات خود عمیق میگردند.

هدف طلاب تحصیل دانشنامه نیست. نمرات استاد معرّف مقام شاگرد نیست.

مجالس مباحثه و اشکال و ایراد شاگرد در حوزه تدریس استاد و حوزه تدریس خود او، و توجه قهری استادان و طلاب پایینتر، بهترین معرّف یک دانشجوی علوم دینی است.

طلاب علوم دینیه مقامات تدریسی و استادی را خیلی به طور طبیعی طی میکنند. تعیین استاد، انتخابی است نه انتصابی؛ یعنی فقط خود طلاب هستند که در ضمن آزمایشها و اختبارها استاد بهتر را انتخاب میکنند. لهذا یک نوع آزادی و دموکراسی در حوزههای علوم دینی وجود دارد که در جاهای دیگر نیست. از این نظر در میان آنها قانون انتخاب اصلح حکمفرماست. در مؤسسات فرهنگی جدید تعیین استاد برای کلاسها از طریق انتصاب از طرف مقامات بالاست و به همین دلیل بسیار اتفاق میافتد که استاد مربوطْ متناسب با کلاس تدریس خود نیست، لایق درسی بالاتر یا پایینتر است، شاگردهای آنها ممکن است نه راضی باشند و نه احترام قائل باشند، فقط به خاطر ترس از نمره ندادن و مردود شدن- در عین عدم رضایت- از آن استاد تمکین و اطاعت کنند. این گونه بینظمیها و بیحسابیها در تحصیلات کلاسیک به طور فراوان وجود دارد، اما در تحصیلات علوم دینی ما اثری از این گونه بینظمیها و بیحسابیها وجود ندارد.

روی این اصل، جلو افتادن افراد در حوزههای علوم دینیه طبق ناموس طبیعی انتخاب اصلح صورت میگیرد، همان طور که علی علیه السلام در وصف علمای الهی میفرماید:

فَکانوا کتَفاضُلِ الْبَذْرِ ینْتَقی فَیؤْخَذُ مِنْهُ وَ یلْقی، قَدْ مَیزَهُ التَّخْلیصُ وَ هَذَّبَهُ التَّمْحیصُ [١].